تاثیر عفو خصوصی بر مجازات تکمیلی جرم تعزیری

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۹۸/۰۸/۳۰
برگزار شده توسط: استان مازندران/ شهر محمود آباد
موضوع
تاثیر عفو خصوصی بر مجازات تکمیلی جرم تعزیری
پرسش
در پرونده ای متهم برای ارتکاب یک جرم تعزیری به مجازات اصلی و تکمیلی محکوم شده است. مجازات اصلی جرم تعزیری (شلاق تعزیری)، اجرا شده است. چند روز پس از اجرای مجازات اصلی و پیش از اجرای مجازات تکمیلی (انجام خدمات عمومی در شهرداری)، بخشنامه عفو خصوصی، صادر میشود. آیا در این صورت، مجازات تکمیلی، مشمول عفو خواهد شد یا باید به طور کامل اجرا شود؟
نظر هیئت عالی
در فرضی که مجازات اصلی مشمول عفو قرار میگیرد، مجازات تکمیلی به تبع مجازات اصلی نباید اجرا شود. نتیجتاً نظریه اکثریت با تأکید بر این استنتاج تأیید میگردد.
نظر اکثریت
در فرض سوال، یعنی زمانی که مجازات اصلی جرم تعزیری اجرا شده است، مجازات تکمیلی مشمول عفو نمی شود و باید اجرا شود. استدلالهای این گروه از قضات به شرح زیر است:
۱- اگر مجازات اصلی، مشمول عفو شود و در اثر آن، غیر قابل اجرا گردد شاید بتوانیم بگوییم مجازات تکمیلی (موضوع ماده ۲۳ قانون مجازات اسلامی، مصوب ۱۳۹۲) هم به تبع آن، مشمول عفو میشود؛ اما در فرض سوال، مجازات اصلی به دلیل شمول عفو خصوصی، از بین نرفته است و بلکه با اجرا شدن آن، منتفی شده است؛ در نتیجه چون در فرض سوال، عفو خصوصی تاثیری بر اجرای مجازات اصلی نداشته است به تبع آن، نمی تواند بر اجرای مجازات تکمیلی، تاثیرگذار باشد.
۲- اصل بر اجرای مجازات موضوع حکم قطعی است و به موجب ماده ۴۹۴ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ١٣٩٢، اجرای مجازات را نمی توان متوقف نمود مگر در مواردی که قانون مشخص نماید. مواردی را که قانون، مشخص مینماید مانند عفو خصوصی اعطایی از سوی مقام معظم رهبری، جنبه استثنایی دارد؛ یعنی اصل بر این است که همه مجازات ها باید اجرا شوند مگر آنهایی که مشمول عفو خصوصی شده اند؛ در نتیجه نمی توان دایره شمول امر استثنایی را گسترش داد؛ بلکه امر استثنایی را باید محدود نمود.
۳- دستورالعمل یا بخشنامه های اعطاکننده عفو خصوصی (به عنوان مثال دستورالعمل عفو مورخ ۱۳۹۷/۱۱/۲۱) که در راستای اصل ۱۱۰ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، صادر میشود، دلالت بر آن دارد که این مقرره در مقام بیان است؛ بدین صورت که در واقع مجازاتهایی را که مشمول عفو میشود بیان می کند و برای همه مجازات های اصلی جرایم تعزیری (اعم از حبس، جزای نقدی، شلاق)، حکم صریحی را مقرر کرده است اما در مورد مجازات های تکمیلی، چیزی نگفته است. سکوت مقام تقنینی یا وضع کننده مقرره در مقام بیان، سکوت عمدی است و آن مقام عمدا نخواسته است مجازات تکمیلی، مشمول عفو قرار گیرند.
نظر اقلیت
مجازات تکمیلی در فرض این سوال، مشمول عفو نمی شود. مهمترین استدلالهای این گروه از قضات بدین شرح است: ۱- زمانی که مجازات اصلی، اجرا شده است، مجازات تکمیلی، هویت مستقلی ندارد؛ در نتیجه کلیه جرایمی که مشمول عفو می شوند خواه اجرا شده باشند یا نه، مجازات تکمیلی آنها نیز مشمول عفو خصوصی میشود و باید قرار موقوفی اجرا صادر گردد. ۲- اصل تفسیر قوانین جزایی به نفع متهم، اقتضا دارد که در موارد ابهام یا سکوت قوانین و مقررات کیفری، این موضوع به نفع متهم تفسیر شود؛ بر این اساس اگر مجازات تکمیلی فرض سوال را مشمول عفو خصوصی بدانیم، به نفع محکوم علیه خواهد بود.