صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۹۷/۰۷/۰۸
برگزار شده توسط: استان کرمان/ شهر کرمان
موضوع
بررسی مقررات تکرار جرم در جرایم مشمول ماده ۴۵ الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر
پرسش
آیا مقررات تکرار جرم موضوع ماده ۱۳۷ قانون مجازات اسلامی در جرائم مشمول ماده ۴۵ الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر جاری میشود ؟ (به عنوان مثال فردی که در حین تحمل محکومیت ده سال حبس بابت جرم آدم ربایی در زندان بوده و بعد از مرخصی از زندان و غیبت از زندان مجددا در تاریخ ۹۶/۹/۳۰ مرتکب جرم نگهداری ۳۵ گرم هروئین میشود) آیا مقررات تکرار جرم موضوع ماده ی ۱۳۷ قانون مجازات اسلامی در اعمال ماده ۴۵ الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر نسبت به وی ملاحظه خواهد شد ؟
نظر هیئت عالی
در مواردی که در ماده ۴۵ الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر حکم خاصی در خصوص تکرار جرم وجود دارد از جمله جرایم موضوع مواد ۶ و ۹ قانون مبارزه با مواد مخدر، تکلیف، عمل به حکم مذکور میباشد؛ نتیجتاً در عناوین خاص که موضوع تکرار مفقود است رجوع به عمومات قواعد تکرار موضوع ماده ۱۳۷ قانون مجازات اسلامی جایز و موجه خواهد بود.
نظر اکثریت
مقررات تکرار جرم موضوع ماده ۱۳۷ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ در جرائم مشمول ماده ۴۵ الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر اعمال خواهد شد بدین شرح که قانون مبارزه با مواد مخدر قانون خاص میباشد و دارای مقررات و قواعد منحصر به خودش میباشد و در موارد مشابه که هم شرایط اعمال مقررات تکرار جرم موضوع ماده ۱۳۷ قانون مجازات اسلامی میباشد و هم شرایط اعمال مقررات تکرار جرم موضوع ماده ۶ و ۹ قانون مبارزه با مواد مخدر، در بحث تکرارجرم موضوع بندهای ماده ۶ و ۹ قانون مبارزه با مواد مخدر، باید به قانون خاص عمل نمود و از رجوع به عمومات باید خودداری کرد چرا که در موارد مشابه رجوع به عمومات با وجود قانون خاص جائز نمیباشد اما در موارد غیر مشابه که شرایط مقررات تکرار جرم موضوع مواد ۶ و ۹ قانون مبارزه با مواد مخدرفراهم نیست ولی شرایط ماده ۱۳۷ قانون مجازات اسلامی فراهم میباشد باید به عمومات رجوع کرد چرا که قانون خاص در این مورد ساکت میباشد و بیانی ندارد. بنابراین با توجه به مطالب مذکور باید گفت که گاهی از اوقات جرم ارتکابی (از جرائم مواد مخدر) از نوع حدی میباشد که مشمول مجازات اعدام میباشد (مثل قاچاق مسلحانه مواد مخدر) که در این خصوص مورد سوال، سالبه به انتفاء موضوع میباشد چرا که تکرار جرم موضوع ماده ۱۳۷ قانون مجازات اسلامی مشمول جرائم تعزیری است و شامل جرائم حدی نمیباشد. ولی گاهی از اوقات جرم ارتکابی (از جرائم مواد مخدر) از نوع حدی نمیباشد که در این صورت با توجه به اینکه ماده ۴۵ الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر در خصوص چگونگی و شرایط تکرار جرم ساکت میباشد و هیچ بیانی هم ندارد بنابراین باید به عمومات مراجعه کرد و در موردی که شرایط اعمال ماده ۱۳۷ قانون مجازات اسلامی فراهم میباشد و ماده ۴۵ الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر نیز هیچگونه بیانی در خصوص تکرار جرم ندارد، ماده ۱۳۷ قانون مجازات اسلامی جاری میگردد. چرا که وقتی قانونگذار در مقام بیان بوده و با ملاحظه اینکه قانون مذکور(قانون مبارزه با مواد مخدر) قانون خاصی میباشد و در بعضی از مواد (مثل ماده ۶ و ۹) مقرراتی را در خصوص تکرار جرم بیان نموده اما در ماده ۴۵ الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر، هیچگونه بیانی در خصوص چگونگی اعمال تکرار جرم بیان ننموده است بلکه فقط در مورد تبدیل مجازات اعدام به حبس تعزیری و جزای نقدی درجه ۱ و تبدیل مجازات حبس ابد به حبس تعزیری و جزای نقدی درجه ۲ با ملاحظه ی شرایطی که در بندهای الف و ب و پ و ت ماده مذکور ذکر نموده اشاره داشته است و هیچگونه صحبت و بیانی در خصوص تکرار جرم ندارد لذا در صورتی که شرایط اعمال ماده ۱۳۷ قانون مجازات اسلامی فراهم میباشد ماده مذکور در هنگام اعمال ماده ۴۵ الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر، جاری میگردد. همانطوری که ماده ۱۳۴ قانون مجازات اسلامی در هنگام تعدد جرائم مواد مخدر طبق رای وحدت رویه ۷۳۸ مورخه ۳۰- ۱۰- ۱۳۹۳ هیئت عمومی دیوان عالی کشور جاری میباشد چرا که قانونگذار در قانون مبارزه با مواد مخدر در خصوص تعدد جرم هیچگونه بیانی نسبت به موضوع مذکور ندارد و ساکت میباشد لذا باید به عمومات مراجعه کرد و ماده ۱۳۴ قانون مجازات اسلامی در هنگام تعدد جرم در جرائم مواد مخدر جاری میباشد لذا به همین منوال در بحث جریان ماده ۱۳۷ قانون مجازات اسلامی در هنگام اعمال ماده ۴۵ الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر نیز باید سخن بگوئیم و هیچگونه فرقی میان دو موضوع مذکور نمیباشد، لذا مقام قضایی میتواند با ملاحظه ماده ۱۳۷ قانون مجازات اسلامی از تعیین حبس بالای ۳۰ سال و بالای ۲۵ سال تجاوز کند. بنابراین در فرض سوال با توجه به اینکه مجازات حمل و نگهداری ۴۵ گرم هروئین مشمول بند ۶ ماده ۸ قانون مبارزه با مواد مخدر میباشد و با رعایت تبصره ۱ بند ۶ ماده ۸ مجازات قانونی وی حبس ابد میباشد و با ملاحظه ماده ۴۵ الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر حبس ابد تبدیل به حبس تعزیری درجه ۲ میشود (بیش از ۱۵ تا ۲۵ سال) و با توجه به اینکه شرایط اعمال ماده ۱۳۷ قانون مجازات اسلامی فراهم میباشد طبق ماده مذکور تا یک و نیم برابر ۲۵ سال نیزبه مجازات ۲۵ سال اضافه خواهد شد چرا که طبق ماده ۱۳۷ قانون مجازات اسلامی مرتکب به حداکثر مجازات تا یک و نیم برابر آن محکوم میشود.
نظر ابرازی
مقررات تکرار جرم موضوع ماده ۱۳۷ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ در جرائم مشمول ماده ۴۵ الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر اعمال نخواهد شد چرا که قانون مبارزه با مواد مخدر قانون خاصی میباشد که مقررات ویژه و خاصی را در مورد نحوه ی اعمال تکرار جرم بیان نموده است و ماده ۱۳۷ قانون مجازات اسلامی مربوط به تکرار جرم در سایر جرائم غیر از مواد مخدر میباشد چرا که عام موخر هیچ گاه ناسخ خاص مقدم نمیباشد و قانون مبارزه با مواد مخدر(خاص) مقدم التصویب از حیث زمانی بر ماده ۱۳۷ قانون مجازات اسلامی (عام) میباشد و با توجه به مفهوم مخالف مفاد رای وحدت رویه ۷۳۸ مورخه ۳۰- ۱۰- ۱۳۹۳ هیئت عمومی دیوان عالی کشورچون در قانون مبارزه با مواد مخدر در مورد تکرارجرم بیانی وجود ندارد باید به عمومات مراجعه کرد ولی در مورد تکرار جرم بیان وجود دارد و لذا نمیتوان به عمومات مراجعه کرد و باید به خود قانون خاص مراجعه کرد و نظریات متعدد مشورتی اداره حقوقی قوه قضائیه نیز موید این امر میباشد که قانون مبارزه با مواد مخدر قانون خاصی میباشد که در خصوص تکرار جرم مقررات خاصی را بیان کرده ولی در مورد تعدد جرم مطلبی بیان ننموده است لذا در این هنگام باید به عمومات مراجعه کرد.
و زمانی که تاریخ وقوع جرم قبل از لازم الاجرا شدن ماده ۴۵ الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر یعنی ۲۳- ۸- ۹۶ میباشد عدم اعمال ماده ۱۳۷ قانون مجازات اسلامی واضح تر میباشد چرا که طبق قاعده قبح عقاب بلابیان و آیه شریفه « ما کنا معذبین حتی نبعث رسولا » شکی در عدم اعمال ماده ۱۳۷ قانون مجازات اسلامی وجود ندارد چرا که در زمان وقوع جرم و قبل از تصویب ماده ۴۵ الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر، در مورد سوال، مجازات مثلا اعدام یا حبس ابد بوده است و اگر جرم ارتکابی مشمول مجازات اعدام بوده باشد که جرم از نوع حدی محسوب میشده و بحث اعمال ماده ۱۳۷ قانون مجازات اسلامی سالبه به انتفاء موضوع بوده است و اگر جرم ارتکابی مشمول مجازات حبس ابد بوده باشد که دیگر جایی برای اعمال ماده ۱۳۷ قانون مجازات اسلامی در حبس ابد وجود نداشته است و حالا که طبق ماده ۴۵ الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر (بعد از ۲۳- ۸- ۹۶) اعدام و حبس ابد تبدیل به حبس تعزیری و جزای نقدی درجه ۱ و ۲ شده چگونه بواسطه ی قانون موخر از زمان وقوع جرم که مساعد به حال ایشان نیز نباشد مجازات مشدد گردد؟؟ زیرا طبق بند ب ماده ۱۰ قانون مجازات اسلامی فقط در صورتی قانون موخر اجرا میشود که مساعد به حال ایشان باشد و در این فرض چگونه ما علاوه بر تبدیل حبس ابد به حبس تعزیری درجه یک و نیم برابر حداکثر حبس تعزیری درجه ۲ تا یک و نیم برابر آن را اعمال نمائیم؟؟ آنچه که مساعد به حال محکوم میباشد تبدیل اعدام و یا حبس ابد به حبس تعزیری درجه ۱ و ۲ میباشد ولی اعمال ماده ۱۳۷ قانون مجازات اسلامی و تجاوز از حداکثر حبس درجه ۱ و ۲ مساعد به حال ایشان نمیباشد.
هم چنین طبق اصل تفسیر مضیق قوانین کیفری و اصل تفسیر به نفع متهم با توجه به اینکه ماده ۴۵ الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر در خصوص تکرارجرم ساکت میباشد و در این خصوص ابهام و شک وجود دارد باید گفت که با رعایت اصول مذکور قائل به عدم جریان ماده ۱۳۷ قانون مجازات اسلامی در هنگام تبدیل مجازات اعدام و یا حبس ابد طبق ماده ۴۵ الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر میشویم. لذا در فرض سوال بالا فقط مجازات مربوط به نگهداری ۴۵ گرم هروئین (حبس بیش از ۱۵ تا ۲۵ سال و جزای نقدی درجه۲) تعیین میشود و ماده ۱۳۷ قانون مجازات اسلامی اعمال نمیشود.