بررسی اعمال ماده ۶۹۶ قانون مجازات اسلامی در مورد نوجوان نابالغ

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۹۷/۰۳/۲۸
برگزار شده توسط: استان لرستان/ شهر نورآباد
موضوع
بررسی اعمال ماده ۶۹۶ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازات های بازدارنده) در مورد نوجوان نابالغ
پرسش
نوجوانی که سن وی کمتر از بلوغ شرعی میباشد محکوم به پرداخت دیه به جهت آنکه صدمات کمتر از موضحه بوده در حق شاکی گردیده است و هم اکنون شاکی تقاضای اعمال ماده ۶۹۶ قانون مجازات اسلامی و حبس مشار الیه را نموده است.
الف: آیا نگهداری محکوم علیه فوق در کانون اصلاح و تربیت به جهت عدم پرداخت دیه از نظر قانونی ممکن میباشد یا خیر؟
ب: اگر هم اکنون که شاکی تقاضای حبس محکوم علیه فوق را نموده است سن وی بیشتر از ۱۵ سال و یا ۱۸ سال شمسی باشد می توان به جهت عدم پرداخت دیه وی را در کانون اصلاح و تربیت یا زندان نگهداری نمود یا خیر؟
نظر هیات عالی
در موردی که نابالغ به پرداخت ضرر و زیان یا دیه وفق تشریفات قانونی مربوطه محکومیت یافته، در صورت تمکن امکان اعمال ماده ۶۹۶ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازات های بازدارنده) و یا ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی وجود ندارد زیرا در اینجا نابالغ ممتنع نیست. زیرا او نمی تواند در اموال خودش تصرف کند لهذا ممتنع محسوب نمی گردد. نظریه اکثریت در حد این استنتاج تایید میگردد.
نظر اکثریت
به موجب ماده ۴۵۲ قانون مجازات اسلامی با احکام مسئولیت مدنی یا ضمان حسب مورد بر احکام دیه بار میشود و ذمه مرتکب جز با پرداخت دیه، مصالحه، ابرا و تهاتر بری نمی گردد و به موجب ماده ۹۲ قانون مجازات اسلامی در مواردی که طفل مرتکب جرائم مستلزم پرداخت دیه شود دادگاه اطفال و نوجوانان مطابق مقررات حکم به پرداخت دیه صادر می کند و با وصف مراتب فوق حکم ماده ۱۴۶ قانون مجازات اسلامی که اشعار میدارد افراد نابالغ مسئولیت کیفری ندارند منصرف از فرض سوال (محکومیت طفل به پرداخت دیه) است. لذا محکمه میتواند به موجب مواد فوق و ماده ۲۹۲ قانون مجازات اسلامی و ماده ۴۶۷ قانون مجازات اسلامی حکم به محکومیت طفل به پرداخت دیه صادر نماید. البته با این تذکر که دیه از اموال طفل پرداخت میگردد. در پاسخ سوال با عنایت به اینکه اعمال ماده ۶۹۶ قانون تعزیرات منوط به امتناع محکوم علیه از پرداخت محکوم به (دیه) است و با توجه به اینکه فرد نابالغ به موجب مقررات حقوقی حق دخل و تصرف در اموال خود از جمله پرداخت محکوم به از آن را ندارد لذا ممتنع محسوب نمی شود و نمی توان حکم ماده ۶۹۶ قانون تعزیرات در خصوص ممتنع مبنی بر بازداشت وی را در خصوص طفل تسری داد. اما در صورت نایل شدن طفل محکوم به سن بلوغ و رشد در صورت امتناع از پرداخت با توجه به احکام مسئولیت مدنی می توان نسبت به فرد ماده ۶۹۶ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازات های بازدارنده) را اعمال نموده و وی را بازداشت کرد.
نظر اقلیت
اولاً برابر ماده ۱۴۶ قانون مجازات اسلامی اطفال مسئولیت کیفری ندارند. دوماً به موجب ماده ۲۹۲ قانون مذکور جنایات طفل در حکم خطا محض است و ماده ۴۶۷ در مقام بیان این حکم است که عاقله تکلیفی به پرداخت دیات کمتر از موضحه نابالغ نیست و دلالتی بر پرداخت دیه توسط نابالغ ندارد لذا دادگاه کیفری باید در خصوص طفل حکم برائت صادر نموده و متضرر ضمن مراجعه به محکمه حقوقی دادخواست مطالبه دیه طرح نماید. نتیجتاً اعمال ماده ۶۹۶ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازات های بازدارنده) در فرضی که مرتکب در زمان جرم طفل بوده در هر دو شق صورت نمی گیرد.