صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۴۰۱/۰۴/۲۳
برگزار شده توسط: استان گلستان/ شهر آزاد شهر
موضوع
امکان یا عدم امکان رفع توقیف از مال مورد تامین با صدور رای برائت غیر قطعی
پرسش
در صورتی که متهم در دادنامه بدوی برائت حاصل نماید آیا با درخواست متهم قبل از قطعیت دادنامه می‌توان نسبت به رفع اثر از تامین (رفع توقیف از سند به معنای خاص) اقدام نمود؟
نظر هیات عالی
نظریه اداره حقوقی به شماره ۱۶۸۸/۹۸/۰۷ مورخ ۹۸/۱۲/۱۱ به شرح زیر مورد تایید هیات عالی است. با عنایت به ماده ۳۷۶ و ملاک مواد ۲۵۱ و ۲۶۷ قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲ و لحاظ این که قرار منع تعقیب از حیث آثار قانونی در مورد قرارهای تامین به مانند (منزله) حکم برائت است. رفع اثر از قرار تامین وثیقه منوط به قطعیت حکم برائت نمی‌باشد و قاضی ذیربط با لحاظ ملاک ذیل ماده ۲۷۶ قانون موصوف مکلف است از قرار تامین ماخوذه رفع اثرنماید؛ لذا در فرض سوال موجب قانونی برای بقاء قرار وثیقه وجود نداشته و قاضی اجرای احکام کیفری مطابق ماده ۵۰۷ قانون آیین دادرسی کیفری (محکوم‌علیه در پرونده فاقد قرار تامین است) رفتار می‌نماید.
نظر اکثریت
با توجه به ماده ۲۱۷ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ و فلسفه صدور قرار تامین که امکان دسترسی به متهم تا روشن شدن وضعیت کیفری وی می‌باشد، باصدور رای بر برائت متهم قبل از قطعیت آن نمی‌توان از مال مورد تامین رفع توقیف به عمل آورد؛ چه بسا با اعتراض به رای، در دادگاه تجدیدنظر نیاز به حضور متهم باشد، در صورتی که امکان دسترسی به متهم وجود ندارد؛ لذا نمی‌توان با وحدت ملاک از ماده ۳۷۶ اینگونه استدلال کرد که از مال مورد تامین نیز قبل از قطعیت دادنامه می‌توان رفع توقیف کرد؛ زیرا این ماده در جهت حفظ اصل آزادی افراد و جلوگیری از بازداشت بی مورد آنان است و نمی‌توان آن را بسط داد به خصوص اینکه این کار با حق شاکی خصوصی در تعارض می‌باشد. همچنین القا، خصوصیت از قرار منع تعقیب غیرقطعی نیز مورد قبول نمی‌باشد؛ زیرا متهمی که باصدور قرار منع تعقیب برائت حاصل می‌نماید با متهمی که یکبار برای ایشان جلب به دادرسی صادر شده و برائت حاصل می‌نماید از نظر میزان توجه جرم یکسان نمی‌باشند. در واقع با فرد اخیر باید سخت گیری بیشتری شود. به خصوص اینکه قانونگذار در ماده ۲۵۱ قانون اخیر‌الذکر برائت را عیناً ذکر ننموده است.
نظر اقلیت
باصدور رای برائت هرچند که قطعی هم نگردیده باشد به صرف درخواست متهم از قرار تامین صادره رفع اثر می‌گردد این موضوع هم از اطلاق ماده ۲۵۱ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ برداشت می‌شود و هم با وحدت ملاک از ماده ۳۷۶ قانون مذکور؛ زیرا قانون گذار در ماده ۲۵۱ اشعار داشته به صرف صدور قرار منع تعقیب و… از قرار تامین رفع اثر می‌شود و آن‌ را منوط به قطعیت آن ننموده است و قرار منع تعقیب هیچ فرقی نسبت به رای برائت ندارد به ویژه که قانون گذار عامداً وعالماً لفظ به هرکیفیتی پرونده مختومه شود را به کار برده است؛ لذا شامل برائت نیز می‌شود. همچنین با وحدت ملاک از ماده ۳۷۶ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ که اشعار می‌دارد: «هرگاه رای بر برائت، منع یا موقوفی تعقیب و یا تعلیق اجرای مجازات صادر شود و متهم در بازداشت باشد، بلافاصله به دستور دادگاه آزاد می‌شود.» نیز می‌توان گفت که وقتی قرار بازداشت موقت با برائت ملغی می‌گردد سایر تامین‌ها نیز با برائتِ غیر قطعی لغو می‌شوند.