صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۸۳/۱۱/۰۸
برگزار شده توسط: استان قم/ شهر قم
موضوع
اعمال حق حبس زوجه با قصد متارکه
پرسش
با عنایت به مفاد ماده ۱۰۵۸ قانون مدنی اگر از ادله و قراین یا حتی تصریح زوجه مشخص شود که مقصود زوجه از اعمال حق حبس، دریافت مَهر نیست بلکه قصد وی متارکه است و به هیچ وجه حاضر به تمکین نخواهد شد. آیا در این‌صورت نیز زوجه حق مطالبه نفقه را دارد یا نفقه به وی تعلق نمی‌گیرد؟
نظر هیئت عالی
همین سوال به ترتیب ذیل در جلد سوم از کتاب استفتائات صفحه ۲۰۱ مسئله ۱۱ مطرح شده است:
(مجموعه نظریات مشورتی فقهی در امور حقوقی (۳) صفحه ۱۰۳)
اگر زوجه غیرمدخوله تمکین نکند و اصرار بر طلاق داشته باشد و در اثر طلاق ندادن زوج، تمکین خود را معلق به پرداخت تمام مَهر کند ‌(و معلوم باشد که این تعلیق بهانه است چون زوج قادر به پرداخت نیست بر فرض پرداخت هم زوجه حاضر به تمکین نخواهد شد) آیا در این‌صورت نفقه زوجه واجب است یا نه؟
امام خمینی (ره): «اگر در ضمن عقد، شرط موجل بودن تمام یا قسمتی از مَهر نشده حق دارد تا دریافت مَهر، تمکین نکند و در این مورد استحقاق نفقه به حال خود باقی است.
نظر اکثریت
با عنایت به مواد ۱۰۸۵ و ۱۱۰۲ قانون مدنی و اطلاق ماده ۱۰۸۵ و فتاوای مشهور فقها در هر صورت با استفاده از حق حبس، نفقه محفوظ است و زوجه حق مطالبه نفقه را دارد.
نظر اقلیت
با عنایت به این‌که حق حبس باید مابه‌ازا داشته باشد و از طرفی این حق از ناحیه زوجه نباید نافی حقی از حقوق زوج باشد و مقتضای عقد ازدواج تمکین و استفاده از حق حبس در واقع استثنا از قاعده عامه محسوب می‌شود و ظهور ماده ۱۰۸۵ نیز این است که زوجه بخواهد حقی از حقوق خود یعنی مَهر را استیفا کند نه حقی از حقوق زوج را تضییع کند، در صورت ظهور مخالفت زوجه حق نفقه ساقط است و در واقع اعمال حق باید برای تمکین باشد نه فرار از تمکین.