اثر شرط عدم مسئولیت فروشنده در خصوص ضمان درک مبیع در ضمن عقد بیع

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۸۸/۱۱/۰۷
برگزار شده توسط: استان لرستان/ شهر خرم آباد
موضوع
اثر شرط عدم مسئولیت فروشنده در خصوص ضمان درک مبیع در ضمن عقد بیع
پرسش
با توجه به بند (۲) ماده ۳۶۲ قانون مدنی که بیان نموده است؛ «عقد بیع بایع را ضامن درک مبیع و مشتری را ضامن درک ثمن قرار میدهد»، شرط عدم مسئولیت فروشنده در خصوص ضمان درک مبیع در ضمن عقد بیع چه اثری دارد؟
نظر هیئت عالی
شرط عدم مسئولیت فروشنده در خصوص ضمان درک در ضمن عقد بیع دارای آثار زیر است:
اولاً: در حق مالک چنین شرطی اثر ندارد و در صورت رجوع مالک عقد فاسد است و احکام مقرر در مواد ۲۴۷ الی ۲۶۳ و ۳۱۷ قانون مدنی جاری است. ثانیاً: شرط در حق خریدار وفق مواد ۳۰۱، ۳۲۶ و ۳۶۶ نافذ است و لذا به میزان ثمن برای خریدار استحقاق مطالبه، در صورت رجوع مالک، از بایع نخواهد بود.
نظر اکثریت
براساس ماده ۳۰۳ قانون مدنی: «کسی که مالی را من غیر حق دریافت کند ضامن عین و منافع آن است، اعم از اینکه به عدم استحقاق خود عالم باشد یا جاهل»، همچنین به استناد ماده ۳۹۰ قانون مذکور: «اگر بعد از قبض ثمن مبیع… مستحق للغیر درآید، بایع ضامن است اگر چه تصریح به ضمان نشده باشد»، لذا در فرض سوال اگر مبیع مستحق للغیر درآید اصل معامله باطل است و شرط مندرج در آن نیز بالتبع باطل خواهد شد، ولی اگر اصل معامله صحیح باشد با توجه به اینکه شرط مندرج در آن شرط نامشروع و خلاف قانون است با تقاضای ذینفع باطل خواهد شد ولی مبطل عقد نیست.
نظر اقلیت
اگر در ضمن بیع، توافقی بین بایع و مشتری به وجود آید مبنی بر اینکه در صورت مستحق للغیر بودن مبیع، بایع مسئولیتی نداشته باشد این توافق و شرط، خلاف مقتضای عقد نیست و در اصل مشتری از حق خود گذشته است و اثری در بیع ندارد، زیرا این شرط در راستای ماده ۱۰ قانون مدنی منعقد شده است، نه خلاف اخلاق حسنه است و نه خلاف نظم عمومی و به عبارتی مشتری از حق خود مبنی بر استرداد ثمن چشم پوشی کرده است.