نظریه مشورتی شماره ۷/۹۹/۱۰۷۶ مورخ ۱۳۹۹/۰۸/۲۵

تاریخ نظریه: ۱۳۹۹/۰۸/۲۵
شماره نظریه: ۷/۹۹/۱۰۷۶
شماره پرونده: ۹۹-۱۶۸-۱۰۷۶ ک
استعلام:
مطابق تبصره ماده ۴۵۵ قانون آیین دادرسی کیفری عدم رعایت تشریفات دادرسی موجب نقض رای نیست؛ مگر آن که تشریفات مذکور به درجه ای از اهمیت باشد که موجب بی اعتباری رای شود. حال سوال این است که دادگاه بدوی در پرونده ای بدون اخذ آخرین دفاع و در پرونده ای دیگر بدون وجود کیفرخواست مبادرت به رسیدگی و انشاء رای کرده است، آیا عدم رعایت تشریفات به درجه ای از اهمیت است که موجب بی اعتباری رای شود؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
اولاً، مطابق ماده ۲ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ دادرسی کیفری باید مستند به قانون باشد و مواد ۳۳۵ و ۳۸۲ این قانون، جهات قانونی شروع به رسیدگی در دادگاه های کیفری را احصاء کرده است و اصولاً رسیدگی دادگاه ها به جرایم بدون انجام تحقیقات مقدماتی از سوی دادسرا و صدور کیفرخواست، تنها در موارد استثنایی و منصوص امکان پذیر است و لذا در فرضی که حسب تشخیص دادگاه تجدید نظر استان، جرم مورد رسیدگی از درجه شش تعزیری به بالا است، رسیدگی به آن نیازمند انجام تحقیقات مقدماتی و صدور کیفرخواست از سوی دادسرا است. بنابراین رسیدگی دادگاه نخستین و صدور حکم فاقد وجاهت قانونی است و بر این اساس دادگاه تجدید نظر باید با نقض دادنامه مورد تجدید نظر خواهی، دستور ارسال پرونده را به دادسرا جهت انجام تحقیقات مقدماتی و اتخاذ تصمیم قانونی و صدور قرار نهایی (حسب مورد) صادر کند.
ثانیاً، در فرضی که دادگاه نخستین بدون اخذ آخرین دفاع مبادرت به صدور رای ماهوی کرده و حکم صادره مورد تجدید نظرخواهی واقع شده است؛ با توجه به نقض حقوق دفاعی متهم، دادگاه تجدید نظر با عنایت به تبصره ذیل ماده ۴۵۵ و مواد ۲۶۲ و ۲۶۳ و ۳۷۱ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲، باید ضمن نقض رای تجدید نظرخواسته، با تعیین وقت رسیدگی و احضار طرفین، رسیدگی و رای مقتضی را صادر کند.