تاریخ نظریه: ۱۳۹۶/۰۸/۲۳
شماره نظریه: ۷/۹۶/۱۹۳۹
شماره پرونده: ۱۴۲۶-۱/۱۸۶-۹۶
استعلام:
۱- با توجه به اینکه مجازات جزای نقدی بزه تغییر کاربری حسب رأی وحدت رویه شماره ۷۵۹ مورخ ۲۰/۴/۹۶ درجه ۷ محسوب میگردد و لحاظ اینکه مرور زمان تعقیب در جرائم درجه ۷ سه سال میباشد چنانچه اداره شاکی بعد از سه سال از تحقق وقوع جرم اعلام شکایت نماید علی القاعده موضوع شکایت مشمول مرور زمان است آیا صرفاً از جهت مجازات جزای نقدی بزه عنوان شده مشمول مرور زمان تلقی میگردد و مرجع قضایی در پرونده کیفری مکلف به اعاده به وضع سابق میباشد یا اینکه چون مرور زمان حاکم گردیده در پرونده کیفری نمیتوان حکم اعاده وضع به سابق داد؟ به بیان شیواتر آیا اعاده وضع به سابق هم مشمول مرور زمان میگردد یا خیر؟
۲- در جرم تصرف عدوانی که اداره منابع طبیعی شاکی است چنانچه پرونده به علت عدم احراز سوء نیت منتهی به صدور حکم برائت گردد آیا همین دادگاه میتواند حکم به رفع تصرف عدوانی صادر نماید و یا اینکه اداره شاکی میبایست دادخواست حقوقی تقدیم دارد؟
۳- آیا مقررات مربوط به رعایت فاصله احضاریه تا جلسه رسیدگی نباید کمتر از ۷ روز باشد موضوع ماده ۳۴۳ قانون آئین دادرسی کیفری مصوب سال ۱۳۹۲ صرفاً برای متهم لازم الرعایه است یا اینکه این قاعده مربوط به شاکی وکیل شاکی و نماینده دادستان نیز میگردد؟
۴- جهت رسیدگی به اتهام نوجوانان بین ۱۵ لغایت ۱۸ سال تمام متهمین مرتکب بزه سرقت عادی که مجازات آنها حبس درجه شش است آیا صدور کیفرخواست ضروری است یا با توجه به میزان مجازات تعیین شده در بند ت ماده ۸۹ قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۹۲ بدون صدور کیفرخواست و به صورت مستقیم در دادگاه اطفال رسیدگی به عمل میآید.
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
۱- طبق ماده ۳ (اصلاحی ۱۳۸۵/۸/۱) قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغها، مجازات مرتکب بزه تغییر کاربری اراضی زراعی و باغها بدون اخذ مجوز از کمیسیون موضوع تبصره ۱ ماده ۱ قانون مذکور، علاوه بر قلع و قمع بنا، پرداخت جزای نقدی به شرح مقرر در ماده ۳ قانون مزبور است؛ لذا صدور حکم به قلع و قمع بنا صرفا در صورت احراز تحقق بزه و ضمن صدور حکم محکومیت مرتکب توسط مرجع قضایی، امکانپذیر است. بنابراین، در مواردی که دادگاه حکم برائت متهم را صادر میکند یا به لحاظ شمول مرور زمان، بزه تغییر کاربری غیرمجاز اساسا قابل تعقیب نیست، صدور حکم به قلع و قمع بنا نیز منتفی است.
۲- صدور حکم مبنی بر رفع تصرف عدوانی از منابع طبیعی موضوع ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۷۵(تعزیرات)، از سوی دادگاه کیفری منوط به احراز مجرمیت متهم است. بنابراین، چنانچه پروندهای منتهی به صدور حکم برائت از سوی دادگاه کیفری گردد، موجب قانونی جهت صدور حکم رفع تصرف عدوانی از سوی دادگاه یادشده، نبوده و مراتب باید از طریق دادگاه حقوقی پیگیری گردد.
۳- از اطلاق صدر ماده ۳۴۳ قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲ که بلافاصله بعد از حکم مقنن در ماده ۳۴۲ مبنی بر لزوم ابلاغ وقت رسیدگی به شاکی یا مدعی خصوصی، متهم، وکیل یا وکلای آنان، دادستان و سایر اشخاصی که باید در دادگاه حاضر شوند، آمده است، چنین استنباط میشود که مدت تعیینشده برای فاصله بین ابلاغ تا جلسه رسیدگی، اختصاص به متهم نداشته، بلکه از آنجا که این مدت برای رعایت حقوق اشخاص به منظور آمادگی جهت شرکت در جلسه دادگاه است، برای همه اشخاص مذکور، لازمالاجرا است.
۴- مستفاد از مواد ۳۰۲، ۳۰۴، ۳۱۵، ۴۲۷ و ۴۲۸ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ با اصلاحات و الحاقات بعدی، ملاک تعیین صلاحیت دادگاههای کیفری، مجازات قانونی جرم است و نه عوامل مشدده و یا مخففه مجازات؛ بنابراین تخفیف مجازات به واسطه نوجوان بودن مرتکب جرم، تأثیری در تغییر صلاحیت دادگاه کیفری که به موجب قانون، صالح به رسیدگی به جرایم یادشده براساس (نوع جرم و یا درجه آن) میباشد، ندارد و لذا در فرض سوال، انجام مرحله تحقیقات مقدماتی، بر عهده دادسرا است. خلاف اصل بودن انجام مرحله تحقیقات مقدماتی توسط دادگاه و تمسک به اصل و موارد قدر متیقن در صورت حدوث شک در موضع، موید این استدلال است.