نظریه مشورتی شماره ۷/۹۷/۶۲۸ مورخ ۱۳۹۷/۰۳/۲۷

تاریخ نظریه: ۱۳۹۷/۰۳/۲۷
شماره نظریه: ۷/۹۷/۶۲۸
شماره پرونده: ۹۷-۱۶۸-۶۲۸
استعلام:
مستدعی است جهت رفع ابهام از قانون اعلام فرمائید با توجه به اینکه مطابق تبصره ۲ ماده ۲۹۶ قانون آیین دادرسی کیفری دادرس علی البدل حسب مورد میتواند به جای رئیس یا مستشار دادگاه در دادگاه کیفری یک انجام وظیفه کند: ۱- آیا این سمت شامل دادرس علی البدل محاکم بدوی میشود یا خیر؟ یا اینکه شامل دادرس های شاغل در سایر مراجع از جمله تجدیدنظر میگردد؟ ۲- تعیین دادرس جانشین در دادگاه کیفری یک به عهده کدام یک از مقام های قضایی خواهد بود؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
۱- الف: با توجه تفکیک دادگاه های کیفری در ماده ۲۹۴ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ و تعیین صلاحیت هر یک از دادگاه های کیفری به موجب مواد بعدی، منظور از دادرس علی البدل در تبصره ۲ ماده ۲۹۶ قانون یاد شده، دادرس علی البدل دادگاه کیفری یک است و شامل دادرس علی-البدل دادگاه های بدوی دیگر (دادگاه انقلاب، کیفری ۲ و…) نمی شود.
ب: نظر به اینکه عبارت «دادرس علی البدل» در اصلاحات مورخ ۱۳۹۴/۳/۲۴ از ماده ۴۲۶ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ حذف شده است و در متن ماده ۲۰ قانون تشکیل دادگاه های عمومی و انقلاب نیز دادرس علی البدل در ترکیب قضایی دادگاه تجدیدنظر استان پیش بینی نشده است و تبصره یک الحاقی مورخ ۱۳۸۱/۷/۲۸ این ماده در دادگاه تجدیدنظر استان که به عنوان دادگاه کیفری استان
به برخی جرایم رسیدگی می کرد، دادرس علی البدل پیش بینی کرده بود، نیز به موجب ماده ۵۷۰ قانون صدرالذکر نسخ شده است، بنابراین در قوانین لازم الاجرای کنونی در ترکیب قضایی دادگاه تجدیدنظر استان، دادرس علی البدل پیش بینی نشده است ولی با توجه به تبصره ماده ۲۹۶ اصلاحی ۱۳۹۴/۳/۲۴ قانون اخیر الذکر دادگاه های کیفری استان به دادگاه های کیفری یک تبدیل می شوند و برابر تبصره ۲ همین ماده «دادرس علی البدل» در ترکیب قضایی دادگاه کیفری یک پیش بینی شده است.
۲- به موجب ماده ۲۹۴ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲، دادگاه های کیفری به دادگاه کیفری یک، دادگاه کیفری دو، دادگاه انقلاب، دادگاه اطفال و نوجوانان و دادگاه نظامی تقسیم می شوند و مطابق ماده ۳۳۸ قانون فوق الذکر، در حوزه هایی که شعبه متعدد تشکیل میشود، ارجاع پرونده با رئیس حوزه قضائی است. بنابراین دادگاه کیفری یک که در ردیف دادگاه های نخستین میباشد، تحت ریاست و نظارت رئیس حوزه قضایی است که بر اساس ماده ۱۲ قانون تشکیل دادگاه های عمومی و انقلاب اصلاحی ۱۳۸۱/۷/۲۸، در شهرستانها، رئیس دادگستری شهرستان و در شهرستانهای مرکز استان، رئیس کل دادگاه ها بر دادگاه های نخستین، ریاست ونظارت اداری دارد و نیز مطابق ماده ۴۴۸ قانون صدرالذکر و ماده ۱۲ قانون اخیرالذکر، رئیس کل دادگستری استان، رئیس کل دادگاه های تجدیدنظر استان است. بنا به مراتب، دادگاه کیفری یک، اعم از این که در مرکز استان یا در هر یک از شهرستانهای استان تشکیل شود. از حیث تشکیلات اداری، وابسته به تشکیلات دادگستری شهرستان مرکز استان یا همان دادگستری است که در حوزه آن تشکیل گردیده است وموجب قانونی جهت انفکاک دادگاه کیفری یک از تشکیلات اداری دادگستری مرکز استان یا دادگستری شهرستان محل استقرار وجود ندارد. بنابراین مطابق ماده ۳۳۸ قانون یاد شده، در حوزه هایی که شعب متعدد دادگاه تشکیل میشود، ارجاع پرونده با رئیس حوزه قضایی است و چون دادگاه کیفری یک دادگاه نخستین محسوب میشود و تعیین دادرس جانشین نیز از مصادیق ارجاع پرونده قلمداد میگردد. با لحاظ ماده ۴۰۵ و تبصره ماده ۲۹۷ این قانون و مواد ۱۲ و تبصره ۷ ماده ۲۰ قانون اصلاح قانون تشکیل دادگاه های عمومی وانقلاب اصلاحی ۱۳۸۱/۷/۲۸، در شهرستان مرکز استان، رئیس کل دادگاه های شهرستان مرکز استان و در شهرستان غیر مرکز استان، رئیس دادگستری شهرستان، ارجاع پرونده دادگاه کیفری یک و تعیین دادرس جانشین را به عهده دارد.