نظریه مشورتی شماره ۷/۹۶/۱۶۸۳ مورخ ۱۳۹۶/۰۷/۲۲

تاریخ نظریه: ۱۳۹۶/۰۷/۲۲
شماره نظریه: ۷/۹۶/۱۶۸۳
شماره پرونده: ۱۵۴۵-۱/۱۲۷-۹۵
استعلام:
با عنایت به بند د ماده ۹۱ قانون آیین دادرسی مدنی که عنوان میدارد دادرس سابقاً در موضوع دعوی اقامه شده به عنوان دادرس اظهارنظر کرده باشد از رسیدگی امتناع نماید و.. حالیه حسب مواد ۳۰۵ در مبحث واخواهی و۴۱۷و۴۲۰ درمبحث اعتراض شخص ثالث و۴۲۶و۴۳۳ درمبحث اعاده دادرسی آیین دادرسی مدنی که قید شده این قبیل دعاوی به دادگاهی تقدیم و رسیدگی میگردد که صادرکننده همان حکم بوده بدیهی است در رسیدگی به این قبیل دعاوی قاضی دادگاه میتواند همان قاضی صادرکننده حکم مورد واخواهی یا اعتراض ثالث و یا اعاده دادرسی باشد به عبارت دیگر از موارد رد رسیدگی محسوب نمی گردد حال چنانچه قاضی صادرکننده این قبیل آراء معترض عنه به دادگاه تجدیدنظر منتقل گردد واحکام صادره از سوی ایشان در دادگاه بدوی مورد اعتراض و واخواهی اعاده دادرسی و اعتراض ثالث قرارگیرد و پس از صدورحکم از سوی قاضی بدوی جانشین و با اعتراض طرفین پرونده به مرجع تجدیدنظرارسال و به شعبه ای ارجاع گردد که قاضی بدوی سابق حالیه به عنوان رئیس یا مستشار در آن شعبه فعالیت دارد ضمن توجه به اینکه قاضی اشاره شده در مرحله بدوی محدودیتی برای رسیدگی به اصل دعاوی واخواهی اعتراض ثالث اعاده دادرسی نداشته است آیا میتواند نسبت به دادنامه صادره ازسوی قاضی بدوی جانشین اظهارنظر نماید و یا خیر.
۲- چنانچه احکام بدوی موصوف سابقاً در مرجع تجدیدنظر قطعیت یافته باشد آیا قاضی فعلی دادگاه تجدیدنظر که درمرحله بدوی اظهارنظر نموده میتواند به دعاوی اعاده دادرسی اعتراض ثالث و یا واخواهی اشخاص نسبت به احکام قطعیت یافته که به مرجع تجدیدنظر تقدیم میگردد رسیدگی کند./
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
۱- اولاً: نظر به اینکه رسیدگی تجدیدنظر نسبت به رای دادگاه بدوی که در مقام رسیدگی واخواهی صادر شده است، مستلزم رسیدگی به رای غیابی بدوی نیز میباشد. بنابراین قاضی فعلی دادگاه تجدیدنظر که قبلاً رای غیابی بدوی را صادر کرده است به لحاظ اینکه موضوع مسبوق به اظهارنظر ماهوی وی در مرحله بدوی است با عنایت به اطلاق بند دال ماده ۹۱ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی ۷۹ مردود میباشد.
ثانیاً: موضوع دعوای اعتراض ثالث متفاوت از موضوع دعوای اصلی است بنابراین قاضی که رای بدوی اصلی را صادر کرده و اکنون قاضی دادگاه تجدیدنظر است ممنوع از رسیدگی به دعوای تجدیدنظر خواهی نسبت به رأیی که راجع به دعوای اعتراض ثالث مزبور است نمیباشد. همچنین درخواست اعاده دادرسی بنا به جهت یا جهات منصوص قانونی به عمل می آید که مفروض آن است که در رسیدگی اولیه مغفول مانده یا در آن زمان مکتوم بوده و در نتیجه راجع به آن جهات اظهارنظری نشده است، بنابراین صدور رای بدوی (اصلی) توسط قاضی فعلی دادگاه تجدیدنظر مانع از رسیدگی به دعوای تجدیدنظر نسبت به رای صادره در مقام رسیدگی به درخواست اعاده دادرسی نیست.
۲- اولاً رسیدگی قاضی فعلی دادگاه تجدیدنظر نسبت به واخواهی از رای دادگاه تجدیدنظر که در مقام رسیدگی به رای بدوی صادره از سوی وی صادر شده است، ممنوع است زیرا رسیدگی واخواهی از رای دادگاه تجدیدنظر مستلزم اظهارنظر ماهوی نسبت به رای بدوی نیز میباشد.
ثانیاً: با توجه به توضیحات مذکور در بند ثانیاً سوال ۱ به نظر می رسد قاضی فعلی دادگاه تجدیدنظر در رسیدگی به دعوای اعتراض ثالث یا اعاده دادرسی که نسبت به رای دادگاه تجدیدنظر که در مقام رسیدگی به رای صادره از ناحیه وی صادر شده است، مشمول جهات رد دادرس نمیباشد./