نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۲/۶۶۹ مورخ ۱۴۰۲/۱۰/۰۳

تاریخ نظریه: ۱۴۰۲/۱۰/۰۳
شماره نظریه: ۷/۱۴۰۲/۶۶۹
شماره پرونده: ۱۴۰۲-۱۶/۱۰-۶۶۹
استعلام:
آیا خسارت بدنی موضوع ماده ۳ قانون بیمه اجباری خسارات وارد شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه مصوب ۱۳۹۵ که مسامحتا به عنوان دیه شناخته میشود و نیز مبلغ مازاد دیه موضوع ماده ۱۰ این قانون که صرف نظر از جنسیت و مذهب و به عنوان بیمه حوادث مورد حکم قرار میگیرد، مشمول مقررات حاکم بر دیه است؟ به عنوان مثال، آیا قابل توقیف از سوی داین یا زوجه است؟ آیا بر اساس مقررات ارث بین ورثه تقسیم میشود یا به نحو مساوی؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
اولا، ماده ۳ قانون بیمه اجباری خسارات واردشده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه مصوب ۱۳۹۵ و آیین نامه اجرایی آن مصوب ۱۳۹۶/۰۴/۲۸ هیات وزیران، متضمن تعیین غرامت برای صدمه بدنی یا فوت راننده مسبب حادثه است و از عنوان دیه یا ارش خارج است و حسب مورد به راننده مسبب حادثه و یا ورثه قانونی وی پرداخت میشود و در فرض اخیر وجه پرداختی جزء ماترک نیست و صرفا به لحاظ مقدور نبودن تعیین ذینفع در زمان اخذ بیمه نامه، به وراث قانونی متوفی (راننده مسبب حادثه) پرداخت میشود و بر این اساس توقیف این وجه بابت دیون و به عنوان ماترک متوفی فاقد وجاهت قانونی است.
ثانیا، با عنایت به حکم مقرر در ماده ۱۰ قانون بیمه اجباری خسارات واردشده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه مصوب ۱۳۹۵ و تکلیف بیمه گر به پرداخت خسارات وارده به زیان دیدگان بدون لحاظ جنسیت و دین تا سقف تعهدات بیمه نامه و تکلیف مراجع قضایی به درج مبلغ مازاد بر دیه موضوع این ماده در حکم صادره به عنوان بیمه حوادث، در فرض سوال مازاد بر دیه دارای ماهیت بیمه حوادث و ناشی از الزام قانونی تلقی شده و از عنوان «دیه» خروج موضوعی دارد.
ثالثا، بیمه حوادث راننده موضوع ماده ۳ قانون بیمه اجباری خسارات واردشده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه مصوب ۱۳۹۵ بر خلاف دیگر بیمه نامه ها، فاقد فرم تعیین ذینفع است؛ زیرا بیمه نامه شخص ثالث، خودرومحور بوده و افراد متعددی می توانند از بیمه نامه یک وسیله نقلیه به عنوان راننده استفاده کنند؛ لذا پیش بینی افرادی خاص به عنوان ذینفع مسبب حادثه امکان پذیر نیست و بر این اساس، مناسب ترین حالت پیش بینی ورثه راننده مسبب حادثه به عنوان ذینفع بیمه نامه حوادث راننده است تا هر کسی در زمان حادثه به عنوان راننده مسبب حادثه فوت کرده باشد، غرامت بیمه نامه حوادث راننده به ورثه قانونی وی پرداخت شود و این امر به منزله تغییر ماهیت غرامت به دیه نیست. به همین سبب وفق تبصره ۲ ماده ۱۱ آیین نامه اجرایی ماده ۳ قانون یادشده مصوب ۱۳۹۶/۰۴/۲۸ هیات وزیران، در صورت فوت بیمه شده، خسارت به وراث قانونی بیمه شده و به نسبت سهم الارث پرداخت میشود. هم چنانکه غرامت موضوع ماده ۱۰ این قانون از نوع بیمه حوادث و ناشی از حکم قانون است و در صورت فوت، به وراث قانونی زن و به نسبت سهم الارث آنها پرداخت میشود.