نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۲/۳۸ مورخ ۱۴۰۲/۰۳/۰۱

تاریخ نظریه: ۱۴۰۲/۰۳/۰۱
شماره نظریه: ۷/۱۴۰۲/۳۸
شماره پرونده: ۱۴۰۲-۱۲۷-۳۸ح
استعلام:
با عنایت به درخواست بنیاد مسکن انقلاب اسلامی مبنی بر معافیت آن سازمان از پرداخت هزینه‌های دادرسی به استناد تبصره ماده ۱۷ اساسنامه بنیاد مسکن انقلاب اسلامی مصوب ۱۳۶۶ و با توجه به اینکه در قوانین مختلف پیرامون معافیت و یا عدم معافیت سازمان‌های دولتی و نهادها و موسسات عمومی غیر دولتی از پرداخت هزینه‌های دادرسی احکام مختلفی پیش‌بینی شده است و معافیت و یا عدم معافیت این مراجع همواره مورد اختلاف است و رویه قضایی واحدی در این خصوص اعمال نمی‌شود، خواهشمند است فهرست دستگاه‌های دولتی و نهادها و موسسات عمومی غیر دولتی و… مشمول معافیت از پرداخت هزینه دادرسی به همراه مستندات قانونی اعلام شود.
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
هر چند احصاء موارد معافیت سازمان‌های دولتی و نهادها و موسسات عمومی غیر دولتی و بنیادها و موسسات خیریه از پرداخت هزینه دادرسی، خارج از وظایف این اداره کل است، اما با بررسی صورت گرفته، در قوانین خاص ذیل‌الذکر مواردی از معافیت در حدود مقرر، تصریح شده است:
۱- سازمان تامین اجتماعی؛ به موجب ماده ۱۱۰ قانون تامین اجتماعی مصوب ۱۳۵۴.
۲- سازمان اوقاف و امور خیریه، موقوفات عام، بقاع متبرکه، اماکن مذهبی، مدارس علوم دینی و موسسات و بنیادهای خیریه، در موارد مذکور در ماده ۹ قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و اوقاف و امور خیریه مصوب ۱۳۶۲/۱۰/۲ با اصلاحات و الحاقات بعدی؛ به موجب تبصره این ماده و قانون استفساریه تبصره مذکور مصوب ۱۳۷۹/۲/۲۸.
۳- بنیاد مسکن انقلاب اسلامی؛ به موجب تبصره ماده ۱۷ قانون اساسنامه این بنیاد مصوب ۱۳۶۶/۹/۱۷.
۴- جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران؛ به موجب ماده ۲۰ (اصلاحی ۱۳۷۹/۲/۲۸) قانون اساسنامه جمعیت مزبور مصوب ۱۳۶۷/۲/۸.
۵- بنیاد شهید انقلاب اسلامی و کمیته امداد امام خمینی (ره)؛ به موجب قانون استفاده بعضی از دستگاه‌ها از نماینده حقوقی و مراجع قضایی و معافیت بنیاد شهید انقلاب اسلامی و کمیته امداد امام خمینی (ره) از پرداخت هزینه دادرسی مصوب ۱۳۷۴/۳/۷ با اصلاحات و الحاقات بعدی.
۶- وزارتخانه‌های علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی؛ در حدود مقرر در ماده ۳۴ قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت مصوب ۱۳۸۰/۱۱/۲۷ با اصلاحات و الحاقات بعدی.
۷- وزارت جهاد کشاورزی؛ به موجب تبصره ۲ ماده ۳۳ اصلاحی ۱۳۸۶ قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگل‌ها و مراتع مصوب ۱۳۸۲/۴/۱ در حدود مقرر در این ماده.
۸- بنیاد مستضعفان؛ به موجب لایحه قانونی راجع به معافیت بنیاد مستضعفان از پرداخت هزینه دادرسی در تمام مراجع قضایی مصوب ۱۳۸۵/۱۱/۱۷.
۹- دولت در دعاوی مرتبط با اجرای قوانین مربوط به اراضی شهری؛ به موجب ماده ۱۰ قانون ساماندهی و حمایت از تولید و عرضه مسکن مصوب ۱۳۸۷/۲/۲۵.
۱۰- دادستان، در دعوای مطالبه خسارت و ضرر و زیان ناشی از جرائم نسبت به اموال دولتی و عمومی؛ به موجب تبصره ۱ الحاقی (۱۳۸۷/۴/۱۷) به ماده ۲ (اصلاحی ۱۳۸۷/۴/۱۷) قانون تشکیل سازمان بازرسی کل کشور.
۱۱- نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در خصوص دعوای مطالبه ضرر و زیان؛ موضوع ماده ۵۷۵ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲/۱۲/۴ با اصلاحات و الحاقات بعدی.
۱۲- صندوق تامین خسارت‌های بدنی؛ به موجب تبصره ۴ ماده ۲۴ قانون بیمه اجباری خسارات وارد شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه مصوب ۱۳۹۵/۲/۲۰.
۱۳- سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور، سازمان امور اراضی و سازمان حفاظت محیط زیست، سازمان اوقاف و امور خیریه و وزارت راه و شهرسازی حسب مورد پس از تایید بالاترین مقام دستگاه اجرایی مربوط در دعاوی‌ای که به منظور رفع تصرف از اراضی دولتی، ملی و وقفی مطرح می‌شود؛ به موجب ماده ۲۸ قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور مصوب ۱۳۹۵/۱۱/۱۰.
۱۴- مناطق آزاد تجاری – صنعتی در حدود بند «الف» ماده ۶۵ قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور مصوب ۱۳۹۵.
۱۵- سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری و سازمان حفاظت محیط زیست؛ به موجب تبصره ۲ ماده ۳۲ قانون هوای پاک مصوب ۱۳۹۶/۴/۲۵ در دعاوی حقوقی و کیفری ناشی از فعالیت‌ها، وظایف و تکالیف قانونی موضوع این قانون.
۱۶- سازمان محیط زیست؛ معافیت از پرداخت هفتاد درصد هزینه دادرسی دعاوی؛ به موجب بند «ف» تبصره ۸ قانون بودجه کل کشور در سال ۱۴۰۲.
۱۷- دادستانی کل کشور، سازمان بازرسی کل کشور و دیوان محاسبات کشور در خصوص هزینه دادرسی شکایاتی که در حدود اختیارات قانونی خود در دیوان عدالت اداری مطرح می‌کنند موضوع تبصره ۱ الحاقی مورخ ۱۴۰۲/۲/۱۰ به ماده ۱۶ قانون دیوان عدالت.