تاریخ نظریه: 1403/09/11
شماره نظریه: 7/1402/1006
شماره پرونده: 1402-186/1-1006ک
استعلام:
در موضوع پروندههایی که به دلیل عدم واریز تفاضل دیه توسط اولیای دم، در راستای مقررات ماده 429 قانون مجازات اسلامی محکومعلیه با سپردن وثیقه آزاد شده و اولیای دم بعد از یک ماه مراجعه و ضمن واریز تفاضل دیه درخواست اجرای حکم قصاص نفس محکومعلیه را نمودهاند و بهرغم احضار و صدور جلب محکومعلیه معرفی نشده و وثیقهگذار نیز نسبت به معرفی محکومعلیه اقدامی نکرده و وثیقه ضبط شده است؛ بالاخره با پیگیریهای اجرای احکام کیفری و اولیای دم محکومعلیه دستگیر و روانه زندان شده است. اکنون با عنایت به دستورالعمل شماره 3018/02/62 مورخ 1402/05/16 معاون محترم قضایی قوه قضاییه که میبایست با توجه به جهات مذکور در بخشنامه شماره 4337/87/1 مورخ 1387/05/06 ریاست محترم وقت قوه قضاییه، تفاضل دیه بعد از اذن از طرف رئیس قوه قضاییه و قبل از اجرای حکم اخذ شود:
1- آیا فاضل دیه به نرخ دیه سال جاری محاسبه و الباقی آن از اولیای دم اخذ شود یا با همان وجه اخذ شده به نرخ دیه سال 1398 حکم قصاص نفس اجرا شود؟
2- آیا تفاضل دیه باید قبل از دستگیری و جلب اخذ و سپس جلب صادر شود که محکومعلیه دستگیر شود و یا اینکه در زمان درخواست جلب، تفاضل دیه اخذ نشود و در زمان اجرا تفاضل دیه اخذ شود؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
1- اولاً، اجرای حکم قصاص موکول به قطعیت حکم و استیذان موضوع ماده 417 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 است و استیذان یادشده یک امر تشریفاتی نیست و همانطور که در ماده 418 این قانون تصریح شده است برای نظارت بر صحت اجرا و رعایت حقوق صاحب حق قصاص و اطراف دیگر دعوا است؛ بنابراین قبل از استیذان اخذ فاضل دیه موجب قانونی ندارد و چنانچه پیش از استیذان وجوهی بابت تفاضل دیه توسط ولی دم پرداخت شده باشد، در صورت افزایش نرخ دیه پس از استیذان و قابل اجرا شدن حکم قصاص، باید مابهالتفاوت آن (بر اساس نرخ سال اجرای قصاص) پرداخت شود؛ مگر اینکه واریز فاضل دیه به درخواست قاتل (محکوم) باشد؛ به گونهای که وی امکان تصرف در آن را داشته باشد.
ثانیاً، چنانچه پس از استیذان و پرداخت فاضل دیه به نرخ روز، به دلایلی که مستند به محکوم باشد؛ مانند متواری شدن یا عدم دسترسی به محکوم، اجرای حکم قصاص به تاخیر افتد، در میزان فاضل دیه پرداختی تاثیری ندارد؛ چون اولیایدم به تکلیف قانونی خود عمل کردهاند و با تاخیر در اجرای حکم قصاص و افزایش نرخ دیه، اولیایدم تکلیفی به پرداخت مابهالتفاوت فاضل دیه به نرخ جدید ندارند.
2- مستند به مواد 425 و 426 قانون مجازات اسلامی، صدور دستور جلب برای اجرای قصاص نفس منوط به انجام استیذان و پرداخت فاضل دیه از سوی اولیایدم است.