تاریخ نظریه: ۱۴۰۱/۱۲/۲۷
شماره نظریه: ۷/۱۴۰۱/۷۴۵
شماره پرونده: ۱۴۰۱-۱۲۷-۷۴۵ ح
استعلام:
با عنایت به قانون آب و نحوه ملی شدن آن مصوب ۱۳۴۷ و قانون توزیع عادلانه آب مصوب ۱۳۶۱ با اصلاحات و الحاقات بعدی و آییننامه اجرایی آن و همچنین قانون تعیین تکلیف چاههای آب فاقد پروانه بهرهبرداری مصوب ۱۳۸۹، خواهشمند به پرسش زیر پاسخ دهید:
مرجع صالح برای رسیدگی به دعاوی اشخاص علیه دولت و دولت علیه اشخاص و اشخاص علیه اشخاص پیرامون عناوین و خواستههایی از جمله اثبات حقابه، اجازه شرب و مصرف، همچنین الزام به صدور پروانه مصرف از آبهای زیرزمینی و رودخانهها و چاهها و چشمهها، کدام است؟
دادگاه عمومی؛ هیاتهای سه نفره و پنج نفره موضوع قانون توزیع عادلانه آب مصوب ۱۳۶۱ با اصلاحات و الحاقات بعدی و یا کمیسیون سه نفره قانون تعیین تکلیف چاههای آب فاقد پروانه؟ (به عبارت دیگر، کمیسیون سه نفره آبهای زیرزمینی)؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
اولاً، وفق ماده ۱۹ قانون توزیع عادلانه آب مصوب ۱۳۶۱ با اصلاحات و الحاقات بعدی، رسیدگی به اعتراض به رای هیات سه نفره موضوع این ماده پیرامون تعیین میزان مصرف معقول آب برای امور کشاورزی یا صنعتی یا مصارف شهری از منابع آب کشور برای اشخاص حقیقی یا حقوقی که از گذشته حقابه داشتهاند و تبدیل آن به اجازه مصرف معقول و همچنین اعتراض به تصمیم آن هیات راجع به صدور یا عدم صدور پروانه مصرف معقول، بر عهده هیات پنج نفره موضوع این ماده است و معترض میتواند اعتراض خود نسبت به رای هیات اخیرالذکر پیرامون هر یک از موضوعات یادشده را در دادگاههای صالح مطرح کند؛ بر این اساس، دعاوی اشخاص علیه تصمیم هیات اخیرالذکر نسبت به موضوعات صدرالذکر به ترتیب یادشده، قابل طرح در دادگاههای دادگستری است.
ثانیاً، رسیدگی به اختلافات و دعاوی اشخاص علیه دولت مربوط به آبهای زیرزمینی بر عهده کمیسیون رسیدگی به امور آبهای زیرزمینی موضوع تبصره ۵ ماده واحده قانون تعیین تکلیف چاههای آب فاقد پروانه بهرهبرداری مصوب ۱۳۸۹ و ماده ۱۴ آییننامه اجرایی این قانون مصوب ۱۳۹۰/۱/۲۸ هیات وزیران است و این کمیسیون صلاحیت رسیدگی به دعاوی اشخاص بر غیر دولت را ندارد. آراء این کمیسیون به موجب ذیل تبصره ۵ ماده واحده یادشده، قابل اعتراض در دیوان عدالت اداری است.
ثالثاً، با توجه به رای وحدت رویه شماره ۷۹۲ مورخ ۱۳۹۹/۴/۲۴ هیات عمومی دیوان عالی کشور رسیدگی به اعتراض دولت نسبت به آراء کمیسیون رسیدگی به امور آبهای زیرزمینی موضوع تبصره ۵ ماده واحده قانون تعیین تکلیف چاههای آب فاقد پروانه بهرهبرداری مصوب ۱۳۸۹ در صلاحیت دیوان عدالت اداری است.
رابعاً، به موجب تبصره یک ماده ۱۴ قانون توزیع عادلانه آب مصوب ۱۳۶۱ با اصلاحات و الحاقات بعدی، تصمیم وزارت نیرو راجع به نقصان یا خشک شدن آب منابع مجاور به سبب حفر و بهرهبرداری از چاه یا قنات جدیدالاحداث در اراضی غیر محیاه، در صلاحیت محاکم دادگستری است. بر این اساس و با عنایت به مراتب یادشده، بر حسب موضوع اعتراض و طرفین آن حکم قضیه متفاوت است و میبایست وفق مستندات قانونی یادشده اقدام شود.