نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۱/۶۳۶ مورخ ۱۴۰۱/۱۱/۲۶

تاریخ نظریه: ۱۴۰۱/۱۱/۲۶
شماره نظریه: ۷/۱۴۰۱/۶۳۶
شماره پرونده: ۱۴۰۱-۱۹۲-۶۳۶ ک
استعلام:
مطابق رای وحدت رویه ۸۲۲ مورخ ۱۴۰۱/۳/۳۱ هیات عمومی دیوان عالی کشور، جرم تغییر کاربری اراضی زراعی و باغ ها، بزه آنی تلقی شده است؛ حال با توجه به این که در اجرای احکام کیفری دادسراهای کل کشور پرونده هایی به سیاق ذیل مطرح است، خواهشمند است به پرسش های زیر پاسخ دهید:
۱- وفق بند «ث» ماده ۱۰۵ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ به فرض مثال جرم مذکور سال ۱۳۹۶ حادث شده و جهاد کشاورزی سال ۱۴۰۰ شکایت نموده، دادگاه کیفری ۲ نیز حکم به قلع و قمع بنا و جزای نقدی صادر نموده و پرونده به اجرای احکام جهت اجرا ارسال شده که رای وحدت رویه فوق الذکر صادر و اعلام گردیده است. با توجه به رای وحدت رویه آیا صدور قرار مرور زمان تعقیب در این پرونده میبایست در دادگاه صادرکننده حکم قطعی صادر گردد یا اجرای احکام کیفری میتواند نسبت به صدور قرار مذکور اقدام نماید؟ از طرفی هم چنانچه بپذیریم پرونده مشمول مرور زمان میشود، آیا مرور زمان به قلع و قمع بنا هم تسری دارد؟
۲- چنانچه پرونده بزه تغییر کاربری اراضی مشمول بند «ث» ماده ۱۰۷ قانون مجازات اسلامی مرور زمان اجرای احکام باشد آیا قلع و قمع بنا مشمول مرور زمان اجرا میشود؟
۳- در پرونده بزه تغییر کاربری اراضی حکم به قلع و قمع و جزای نقدی صادر شده است. پرونده در اجرای احکام کیفری ثبت میشود؛ لکن با توجه به استعلامات واصله از فرمانداری اراضی مذکور جزء بافت شهری (داخل محدوده شهرها) یا داخل محدوده قانونی روستاهای طرح هادی شده است. حال تکلیف اجرای احکام چیست؟ آیا موضوع از موارد بند »ج» ماده ۴۷۴ قانون آیین دادرسی کیفری (اعاده دادرسی) تلقی میشود؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
۱- برابر ذیل ماده ۴۷۱ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ در صورتی که مطابق رای وحدت رویه هیات عمومی دیوان عالی کشور عمل انتسابی جرم شناخته نشود یا رای به جهاتی مساعد به حال محکوم باشد، نسبت به آراء اجرا نشده یا در حال اجرا قابل تسری است؛ بنابراین در فرض سوال که مطابق رای وحدت رویه ۸۲۲ مورخ ۱۴۰۱/۳/۳۱ هیات عمومی دیوان عالی کشور، بزه تغییر کاربری غیرمجاز اراضی زراعی «جرم غیر مستمر» شناخته شده است؛ این رای وحدت رویه مطابق ماده ۴۷۱ پیش گفته نسبت به آراء محکومیت کیفری که دادگاه ها با اعتقاد به مستمر بودن بزه معنونه صادر کرده ، اما اجرا نشده و یا در حال اجرا است، قابل تسری میباشد و قاضی اجرای احکام کیفری با لحاظ ملاک بند «ب» ماده ۱۱ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ مطابق ماده ۵۰۵ قانون پیش گفته باید قرار موقوفی اجرای مجازات صادر کند. بدیهی است چنانچه قاضی اجرای احکام در خصوص تشخیص تاریخ وقوع جرم (تاریخ تغییر غیرمجاز کاربری اراضی زراعی و باغ ها) با ابهام و اجمال مواجه باشد، در اجرای ماده ۴۹۷ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ اقدام می کند.
۲ و ۳- قلع و قمع بنا موضوع ماده ۳ قانون صدر الذکر، جزء لاینفک حکم کیفری است؛ اما ماهیت مجازات ندارد و امری حقوقی محسوب میشود و به همین سبب مشمول مرور زمان موضوع ماده ۱۰۷ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ نمی شود؛ این حکم با هدف اعاده وضع به حال سابق پیش بینی شده است؛ لذا در فرض سوال که متعاقب صدور حکم قطعی و لازم الاجرا بر قلع و قمع بنا، ملک در محدوده یا حریم شهر یا روستا قرار گرفته است، اجرای حکم بر قلع و قمع مستحدثات غیرمجاز هدف قانون گذار از تدوین این مقرره را برآورده نمی سازد؛ ضمن آن که کاربری زمان اجرای حکم، منطبق با حکم است. لذا به نظر می رسد اجرای این بخش از حکم مبنی بر قلع و قمع مستحدثات غیرمجاز موضوعاً منتفی است.