نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۱/۱۳۷۱ مورخ ۱۴۰۲/۰۱/۳۰

تاریخ نظریه: ۱۴۰۲/۰۱/۳۰
شماره نظریه: ۷/۱۴۰۱/۱۳۷۱
شماره پرونده: ۱۴۰۱-۱۸۶-۱۳۷۱ک
استعلام:
با توجه به ماده ۲۵ قانون مجازات اسلامی و تبصره ۳ و تبصره ماده ۴۰ آن قانون بفرمایید:
۱- آیا مواعد آثار محکومیت موثر از زمان اجرای حکم آغاز و محاسبه میشود یا پس از اجرای حکم؟
۲- در صورتی که فردی دارای دو محکومیت موثر باشد که یکی در حال اجرا ودیگری هنوز اجرا نشده، آیا محکومیت موثر اجرا نشده، سابقه محکومیت موثر محسوب میشود؟
۳- در محاسبه مواعد آثار تبعی محکومیت موثر کیفری، آیا حکمی که تخفیف یافته و قطعی شده ملاک است یا همان حکم اولیه صادره در دادنامه ابتدایی؟
۴- با توجه به تبصره ۳ ماده ۲۵ قانون مذکور اگر در پرونده ای قسمتی از حکم صادره مشمول عفو شود و مابقی در حال اجرا باشد، نحوه محاسبه مواعد محکومیت موثر چگونه و از چه زمانی است و آیا پس از اجرای حکم یا همان مجازات قضایی صادره در دادنامه که قطعی شده و قسمتی از آن مشمول عفو گردیده است؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
۱- با عنایت به تصریح ماده ۲۵ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، که مقرر داشته محکومیت قطعی کیفری در جرایم عمدی «پس از اجرای حکم» یا «شمول مرور زمان» در مدت زمان مقرر در این ماده محکوم را از حقوق اجتماعی به عنوان مجازات تبعی محروم می کند، ملاک محاسبه محرومیت محکوم علیه از حقوق اجتماعی، اجرای کامل مجازات اصلی است؛ یعنی پس از اجرای مجازات اصلی (یا شمول مرور زمان) و از تاریخ اتمام اجرای این مجازات، محکوم مطابق بندهای مقرر در ذیل ماده صدرالذکر از حقوق اجتماعی به عنوان مجازات تبعی محروم میشود.
۲- ملاک داشتن یا نداشتن سابقه محکومیت موثر کیفری ماده ۲۵ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ است و طبق این ماده چون صدور حکم به محکومیت قطعی در جرایم عمدی به مجازات های مندرج در ذیل این ماده محکوم را از حقوق اجتماعی (در مدت های مقرر در این ماده) محروم می کند؛ لذا این محکومیت قطعی، محکومیت موثر کیفری محسوب میشود؛ لذا در فرض سوال نیز چنانچه در خصوص فردی دو حکم محکومیت قطعی به لحاظ ارتکاب جرایم عمدی صادر شده باشد و هر دو حکم با لحاظ ماده ۲۵ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ دارای مجازات تبعی باشد، هر دو محکومیت، محکومیت موثر کیفری محسوب میشود؛ اعم از اینکه در حال اجرا باشد یا هنوز اجرا نشده است.
۳- با عنایت به تصریح ماده ۲۵ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، محکومیت قطعی کیفری در جرایم عمدی، ملاک محاسبه محرومیت محکوم علیه از حقوق اجتماعی «محکومیت قطعی کیفری مندرج در حکم» است؛ اعم از اینکه در تعیین مجازات به لحاظ جهات قانونی، تخفیف یا تشدید اعمال شده باشد و همچنین مجازاتی که پس از اعمال ماده ۴۸۳ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ صادر و اجرا میشود، محکومیت قطعی کیفری محسوب میشود و ملاک محرومیت یا عدم محرومیت محکوم علیه از حقوق اجتماعی (مجازات تبعی) با لحاظ ماده ۲۵ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ است.
۴- عفو از موارد اجرای مجازات است؛ کما این که مطابق تبصره ۳ ماده ۲۵ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، «در عفو و آزادی مشروط، اثر تبعی محکومیت پس از گذشت مدت های فوق از زمان عفو یا اتمام آزادی مشروط رفع میشود…»؛ بنابراین، چنانچه بخشی از محکومیت قطعی که طبق ماده ۲۵ قانون صدرالذکر دارای اثر تبعی (مجازات تبعی) است مشمول عفو شود، چون عفو از موارد اجرای مجازات است باقی مانده مجازات اصلی باید اجرا شود و شروع اعمال مجازات تبعی از تاریخ اتمام اجرای باقی مانده مجازات اصلی است.