نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۱/۱۱۷ مورخ ۱۴۰۱/۰۵/۰۱

تاریخ نظریه: ۱۴۰۱/۰۵/۰۱
شماره نظریه: ۷/۱۴۰۱/۱۱۷
شماره پرونده: ۱۴۰۱-۴۴-۱۱۷ ح
استعلام:
وفق نظرات متعدد آن اداره کل بر اساس ماده ۴۸۹ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ۱۳۷۹، رای داور در صورتی که مشتمل بر یکی از موارد مذکور در این ماده باشد، اساساً باطل بوده و چنانچه درخواست اجرای رای داور تقدیم شود، دادگاه باید از صدور اجراییه خودداری کند. لازم به ذکر است در اکثر قریب به اتفاق موارد، دادخواست تقدیمی جهت ابطال رای داوری مشتمل بر ادعاهایی است که بدون رسیدگی ماهوی و بازبینی مجدد اختلاف طرفین، رسیدگی قضایی، استماع اظهارات ایشان، صدور قرار کارشناسی و به طور کلی هرگونه اقدامی که در راستای یک دعوای تمام عیار صورت میپذیرد، رسیدگی به ادعای بطلان رای داوری ممکن نیست؛ به عبارت دیگر گاه بطلان رای داور به وضوح مشخص است؛ مانند آن که، موضوع خواسته تقاضای فسخ قرارداد باشد؛ اما داور رای بر بطلان قرارداد صادر کرده باشد؛ اما در اکثر موارد و بویژه در فرضی که یک طرف ادعای بطلان رای داور به سبب تعارض آن با قوانین موجد حق را مینماید، این امر نیازمند بررسی و رسیدگی قضایی و استماع اظهارات طرفین و ورود ماهوی به اختلاف طرفین بوده و اساساً مرجع قضایی به صرف ادعای یک طرف امکان تأیید یا رد ادعای وی را نخواهد داشت.
با توجه به نظریات متعدد اداره حقوقی قوه قضاییه و صرف نظر از این امر که محدوده مداخله دادگاه در ادعای بطلان رای داوری مشخص نشده است؛ به ویژه در فرض ادعای تعارض رای با قوانین موجد حق، آیا در چنین مواردی دادگاه باید به صرف درخواست یکی از اصحاب دعوا بدون تقدیم دادخواست نسبت به رسیدگی قضایی؛ از جمله تشکیل جلسه، استماع اظهارات طرفین، اظهارات گواهان، صدور قرار کارشناسی بنماید یا اساساً دادگاه فاقد چنین حقی است و نظریات متعدد آن اداره کل ناظر بر فرضی است که با بررسی ابتدایی رای داور، دادگاه پی به بطلان آن ببرد؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
اولاً، اع