نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۰/۱۶۹۵ مورخ ۱۴۰۰/۱۲/۲۴

تاریخ نظریه: ۱۴۰۰/۱۲/۲۴
شماره نظریه: ۷/۱۴۰۰/۱۶۹۵
شماره پرونده: ۱۴۰۰-۱۶۸-۱۶۹۵ ک
استعلام:
۱- آیا مرخصی برای زندانی یک حق محسوب میشود یا یک امتیاز؟
۲- با توجه به مفاد ماده ۴۹۸ قانون آیین دادرسی کیفری، آیا دادگاه کیفری میتواند ضمن صدور رای، متهم را از استفاده از مرخصی برای مدت معین یا تمام مدت حبس محروم کند؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
۱- مقنن در ماده ۵۲۰ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ و تبصره های آن، با اهداف خاصی برای زندانیان مرخصی پیش بینی کرده است؛ به عنوان مثال، مرخصی موضوع صدر ماده ۵۲۰ قانون یادشده به منظور ترغیب زندانیان در «رعایت ضوابط و مقررات زندان و مشارکت در برنامه های اصلاحی و تربیتی و کسب امتیازات لازم» و مرخصی موضوع تبصره ۳ این ماده به منظور ترغیب آنان به «جلب رضایت شاکی خصوصی» پیش بینی شده است؛ بنابراین در صورتی که محکوم واجد شرایط مقرر قانونی باشد و آمادگی برای سپردن تامین مناسب را نیز داشته باشد، محروم کردن وی از برخورداری از مرخصی برخلاف اهداف مقنن است و مقامات مربوط باید در حدود مقرر با مرخصی آنان موافقت نمایند. صدر ماده ۲۰۲ آیین نامه سازمان زندان ها و اقدامات تأمینی و تربیتی مصوب ۱۴۰۰ موید این استنباط است.
۲- با عنایت به ذیل ماده یک قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲، وظایف و اختیارات مقامات قضایی در رسیدگی و صدور رای تابع اصل قانونی بودن دادرسی کیفری موضوع صدر ماده ۲ این قانون است و موارد محرومیت محکومان به حبس از مرخصی در بند «پ» ماده ۵۲۴ قانون پیش گفته و مواد ۲۰۷ و ۲۰۸ از آیین نامه سازمان زندان ها و اقدامات تأمینی و تربیتی اصلاحی ۱۴۰۰/۱۰/۲۹ پیش بینی شده است؛ بنابراین به استناد ماده ۲۳ قانون مجازات اسلامی اصلاحی ۱۳۹۹، محروم کردن محکومان به حبس از مرخصی ضمن صدور رای (جزئاً یا کلاً) برای مدت معین یا تمام مدت محکومیت حبس، فاقد وجاهت قانونی است و فرض سوال از قلمروی شمول ماده ۴۹۸ قانون آیین دادرسی کیفری که ناظر به ترتیب و شیوه اجرای رای و از کلیات اجرای احکام کیفری است خروج موضوعی دارد.