آیین نامه نظام صلاحیت حرفه ای

هیات وزیران در جلسه مورخ ۱۳۹۱/۷/۲۳ بنا به پیشنهاد وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و در اجرای ماده (۲۱) قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران – مصوب ۱۳۸۹ – آیین نامه نظام صلاحیت حرفه ای را به شرح زیر تصویب نمود:
ماده ۱
– اصطلاحات زیر در این آیین نامه در معانی مشروح مربوط به کار می روند:
الف – نظام مهارت و فناوری: نظام جامع مهارت و فناوری شامل سه زیر نظام «آموزش مهارت و فناوری، صلاحیت حرفه ای و شرایط احراز اشتغال».
ب – صلاحیت حرفه ای: مجموعه ای از شایستگی ها شامل دانش، مهارت و نگرش که به تناسب هر شغل یا حرفه تعیین و توسط فرد در فرایند های آموزشی و تجربی در محیط های آموزشی، کاری و جامعه کسب شده و تبدیل به رفتار حرفه ای میشود.
ج – نظام صلاحیت حرفه ای: مجموعه ای از عناصر و فرآیندها که زمینه های لازم را برای تحقق سیاست ها، خط مشی ها و استانداردهای صلاحیت به منظور اعتبار بخشی به صلاحیت حرفه ای نیروی انسانی فراهم می کند.
د – استاندارد سطوح صلاحیت حرفه ای: شامل روش ها و معیارهای احراز سطوح صلاحیت حرفه ای نیروی انسانی در بخش های مختلف صنعت، خدمات، کشاورزی، فرهنگ و هنر میباشد.
ه- – دستگاه های اجرایی: دستگاه های اجرایی موضوع ماده (۵) قانون مدیریت خدمات کشوری.
و – شورا: شورای سیاستگذاری و برنامه ریزی سازمان ملی مهارت و فناوری موضوع ماده (۷) تصویب نامه شماره ۱۶۲۷۳۳/ت۴۷۳۳۴ه- مورخ ۱۳۹۰/۸/۱۵ که عالیترین مرجع تصمیم گیری در نظام صلاحیت حرفه ای است.
تبصره
– دبیرخانه شورا در سازمان ملی مهارت و فناوری مستقر میباشد.
ماده ۲
– اهداف و ماموریتهای نظام صلاحیت حرفه ای به شرح زیر میباشد:
الف – ایجاد بستر مناسب برای گسترش و ارتقای شایستگی های حرفه ای و ارزیابی توانمندیهای سرمایه های انسانی جهت پیشرفت مستمر در سطوح مختلف صلاحیت حرفه ای برای کسب شایستگی احراز شغل.
ب – رسمیت بخشی به انواع صلاحیت های حرفه ای در سطوح ملی و بین المللی.
ج – استانداردسازی فرایندهای مرتبط با ارزیابی گواهی نامه های آموزشی، مدارک تحصیلی و تجربیات مستند جهت احراز صلاحیت حرفه ای.
د – انطباق و تعیین ارتباط منطقی بین سطوح مختلف آموزش نظری و مهارتی و سطوح مختلف صلاحیت حرفه ای.
ه- – بهبود ارتباط مستمر و اثربخش بین نظام شرایط احراز اشتغال، نظام آموزش نظری و نظام آموزش مهارت و فناوری.
و – هماهنگی دستگاه های مختلف با سازمان ملی مهارت و فناوری به منظور تهیه و تصویب استانداردهای صلاحیت حرفه ای مشاغل مرتبط.
ز – تعیین معیارها و شاخص های بهبود کیفیت در سطوح مختلف صلاحیت حرفه ای.
ح – تعیین دستورالعمل و راهنما برای ارزیابی نیاز فراگیران در حوزه های صلاحیت حرفه ای.
ماده ۳
– استانداردها و معیارهای سطوح صلاحیت حرفه ای براساس نظام طبقه بندی مشاغل کشور توسط سازمان ملی مهارت و فناوری حداکثر ظرف شش ماه تدوین و ابلاغ میشود.
ماده ۴
– استانداردهای آموزش و برنامه ریزی درسی نظام آموزش مهارت و فناوری موضوع تصویب نامه شماره ۱۶۲۷۳۳/ت۴۷۳۳۴ه- مورخ ۱۳۹۰/۸/۱۵ باید براساس شاخص ها و معیارهای استانداردهای سطوح صلاحیت حرفه ای موضوع این آیین نامه تدوین شود.
ماده ۵
– صلاحیت های حرفه ای متناسب با «دانش، مهارت و نگرش» مورد نیاز هر یک از حرفه های بخش های صنعت، خدمات، کشاورزی و فرهنگ، حداکثر مشتمل بر)۱۰ (سطح (۵ سطح پایه، ۴ سطح عالی و ۱ سطح خبرگان خاص) طبقه بندی میشود. سطوح صلاحیت حرفه ای و شاخص های دست یابی به هر سطح صلاحیت مطابق جداول پیوست که به مهر «دفتر هیات دولت» تایید شده است، میباشد.
تبصره ۱
– سطوح صلاحیت حرفه ای (۷)، (۸) و (۹) از طریق شرایط خبرگی نیز قابل احراز میباشد که دستورالعمل اجرایی آن توسط شورا تصویب و ابلاغ میشود.
تبصره ۲
– سمت های مدیریت سیاسی که به عنوان «مقام» در قانون مدیریت خدمات کشوری محسوب می شوند می توانند سطح صلاحیت (۱۰) را کسب نمایند. دستورالعمل نحوه اعطای این سطح توسط شورا تصویب و ابلاغ خواهد شد.
ماده ۶
– استانداردهای سنجش صلاحیت حرفه ای بر مبنای استانداردهای سطوح صلاحیت حرفه ای توسط دستگاه های ذی ربط تهیه و پس از تصویب شورا ابلاغ خواهد شد.
ماده ۷
– سنجش صلاحیت حرفه ای افراد مطابق استاندارد سنجش صلاحیت حرفه ای هر یک از سطوح صلاحیت براساس سوابق تحصیلی، سوابق تجربی مستند و معتبر، آزمون های علمی و عملی به صورت کتبی و یا شفاهی و میزان تاثیرگذاری آنها مبتنی بر آیین نامه ها و دستورالعمل های اجرایی که برای هر یک از حرفه ها توسط سازمان ملی مهارت و فناوری با همکاری دستگاه های ذی ربط تهیه و به تصویب شورا می رسد، انجام خواهد شد.
تبصره
– سنجش صلاحیت حرفه ای تمامی مشاغل در دستگاه های اجرایی و سازمان های حرفه ای و صنفی و بخشهای تعاونی و خصوصی براساس نظام صلاحیت حرفه ای صورت میپذیرد.
ماده ۸
– گواهینامه های صلاحیت حرفه ای بر مبنای سطح صلاحیت کسب شده توسط سازمان ملی مهارت و فناوری صادر میشود.
ماده ۹
– دستگاه های اجرایی و سازمان های حرفه ای و صنفی و بخشهای تعاونی و خصوصی موظفند جهت جذب نیروی انسانی مورد نیاز خود از نیروهایی که گواهینامه های صلاحیت حرفه ای مرتبط را کسب نموده اند، استفاده نمایند.
ماده ۱۰
– پیمانکاران و شرکت های داخلی و بین المللی جهت فعالیت در پروژه های جمهوری اسلامی ایران باید گواهینامه های سطوح صلاحیت نیروی کار خود را به تایید سازمان ملی مهارت و فناوری برسانند.
ماده ۱۱
– سازمان ملی مهارت و فناوری موظف است گواهینامه های صلاحیت حرفه ای صادر شده توسط سایر کشورها را براساس مقاوله نامه های منطقه ای و بین المللی ارزیابی و سطح بندی نماید.
ماده ۱۲
– سازمان ملی مهارت و فناوری به منظور ارزیابی و سنجش صلاحیت های حرفه ای، ساز و کارهای لازم را به گونه ای طراحی نماید که آزمون های سنجش صلاحیت موضوع ماده (۷) را به صورت منطقه ای و یا ملی از طریق مراکز مجری سنجش صلاحیت در دستگاه های اجرایی فراهم نماید.
ماده ۱۳
– مراکز مجری سنجش صلاحیت حرفه ای در دستگاه های اجرایی و سازمان های حرفه ای و صنفی متناسب با مخاطبان و گروههای هدف با کسب مجوز از سازمان ملی مهارت و فناوری مسئولیت سنجش صلاحیت حرفه ای افراد جهت احراز مشاغل مرتبط با دستگاه را دارند. این مراکز جهت برگزاری آزمون ها با هماهنگی های لازم از امکانات واحدهای صنعتی و فضاهای مراکز آموزشی دستگاه مربوط استفاده می نمایند.
ماده ۱۴
– منابع درآمدی نظام صلاحیت حرفه ای از محل دریافت برگزاری بخش صلاحیت حرفه ای و شهریه دوره های تحصیلی، هدایا و کمکها و موقوفات اشخاص حقیقی و حقوقی، عواید حاصل از فروش اموال و حق دانش فنی، سهم دستگاه های اجرایی در آموزش و پژوهش و همچنین تسهیلات اعتباری تامین میشود و براساس مصوبات هیات امنای سازمان ملی مهارت و فناوری و در چارچوب آیین نامه های مالی و معاملاتی مربوط و قوانین برنامه پنجساله توسعه قابل هزینه است.
تبصره
– هزینه های برگزاری آزمون های سنجش صلاحیت حرفه ای و صدور گواهینامه های صلاحیت حرفه ای براساس تعرفه های مصوب هیات امنای سازمان ملی مهارت و فناوری، از متقاضیان اخذ خواهد شد.
معاون اول رئیس‎جمهور – محمدرضا رحیمی
سطح
شاخص ها و معیارها (شایستگی های فنی و غیر فنی)
شرایط کسب گواهی نامه سطح
-عنوان گواهینامه
۱
در این سطح:
۱ – فرد برای کارکردن در محدوده مشخصی از فعالیت های یک حرفه که اغلب آن ها در برگیرنده مهارت های اولیه، تکراری و قابل پیش بینی هستند آمادگی دارد.
۲ – فرد تحت هدایت و نظارت سرپرست فعالیت مینماید.
در این سطح فرد علاوه بر شرایط عمومی شغلی این سطح باید یکی از شرایط زیر را نیز داشته باشد:
۱ – سواد خواندن و نوشتن را داشته باشد.
۲ – سابقه کار مرتبط داشته باشد.
۳ – نظام استاد – شاگردی نوین را گذرانده باشد.
کارگرساده
۲
در این سطح:
۱ – فرد برای انجام محدوده ای از
فعالیت های مشاغل مختلف یک حرفه که تکراری و قابل پیش بینی است آمادگی دارد.
۲ – فرد میتواند فعالیت ها را تحت هدایت و نظارت سرپرست در بازه های زمانی مشخص با مسئولیت پذیری فردی انجام دهد.
فرد شناخت عملی از ابزارهای مختلف مشاغل مختلف حرفه را دارد.
در این سطح، فرد علاوه بر احراز شرایط عمومی شغلی این سطح باید یکی از شرایط زیر را نیز داشته
۱ – پایان دوره ابتدایی+ گواهینامه های مهارت دوره های تکمیلی بین سطوح مقطع ابتدائی
گواهینامه سطح ۱ + گواهینامه های مهارت و فناوری دوره های تکمیلی بین سطوح مقطع ابتدائی
کارگرفنی/کارگر
حرفه ای
۳
در این سطح:
۱ – فرد برای انجام محدوده مشخصی از فعالیت ها که اغلب قابل پیش بینی و تکراری هستند آمادگی دارد.
۲ – فرد میتواند هدایت کارگران فنی ساده را در انجام وظایف حرفه ای و فنی مورد انتظار به عهده گیرد.
فرد میتواند برای انجام فعالیت ها از میان تجهیزات به انتخاب راهکار بپردازد.
در این سطح فرد علاوه بر احراز شرایط عمومی شغلی این سطح باید یکی از شرایط زیر را نیز داشته باشد:
۱ – پایان دوره راهنمایی+ گواهینامه های مهارت دوره های تکمیلی بین سطوح تحصیلی راهنمایی
۲ – پایان دوره ابتدائی + گواهینامه سطح ۲ + گواهی نامه های مهارت و فناوری دوره های تکمیلی بین سطوح تحصیلی راهنمایی
کارگر فنی نیمه ماهر/ کارگر حرفه ای نیمه ماهر
۴
در این سطح:
۱ – فرد برای انجام محدوده وسیعی از فعالیت های یک حرفه که تکراری و قابل پیش بینی بوده و به طور کاملاً واضح مشخص شده است آمادگی دارد.
۲ – فرد میتواند فعالیت ها را بدون هدایت و نظارت سرپرست در بازه های زمانی مشخص انجام دهد و علاوه بر مسئولیت پذیری فردی در انجام کارها به همکاری با دیگران بپردازد.
۳ – فرد میتواند سرپرستی کارگران حوزه مشاغل سطوح ۱ الی ۳ را داشته باشد.
در این سطح، فرد علاوه بر احراز شرایط عمومی شغلی این سطح باید یکی از شرایط زیر را نیز داشته باشد:
۱ – پایان سال دوم متوسطه + گواهینامه های دوره های تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع متوسطه
۲ – پایان دوره راهنمایی+ گواهینامه سطح ۳ + گواهینامه های مهارت و فناوری دوره های تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع متوسطه
کارگر فنی ماهر/ کارگر حرفه ای ماهر
۵
در این سطح:
۱- فرد برای انجام مجموعه ای از فعالیت ها که غیر قابل پیش بینی و غیرتکراری هستند آمادگی دارد.
۲ – فرد میتواند هدایت فنی کارگران سطوح ۱ الی ۴ را در انجام وظایف فنی و حرفه ای مورد انتظار به عهده گیرد.
۳ – فرد قابلیت سرپرستی کارگاه در پروژه های محدود را دارد.
در این سطح فرد علاوه بر شرایط عمومی شغلی باید یکی از شرایط زیر را داشته باشد:*
۱ – دیپلم هنرستان فنی و حرفه ای یا کار و دانش
۲ – پایان دوره متوسطه نظری+ گواهینامه های مهارت و فناوری دوره های تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع متوسطه
۳ – پایان سال دوم متوسطه + گواهینامه سطح ۴+ گواهینامه های مهارت و فناوری دوره های تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع متوسطه
استاد کار فنی/ استاد کار حرفه ای
۶
در این سطح:
۱ – فرد توانایی انتخاب و به کارگیری ابزار موردنیاز در اجرای پروژه را دارد.
۲ – فرد میتواند به نصب، تعمیر و نگهداری تجهیزات و به بررسی و ارزیابی کارهای انجام شده پرداخته و درجهت رفع مشکلات اقدام نماید.
۳ – فرد توانایی مشارکت و همکاری در فرایند های اجرایی و هدایت تیمی برای انجام پروژه های کوچک و قدرت پشتیبانی فنی فعالیت های فردی و گروهی زیر مجموعه را دارد.
۴ – فرد میتواند با اجرای دستورالعمل های کنترل کیفیت بر انجام بازرسی های فنی و کیفی نظارت نماید.
۵ – فرد میتواند مستندات فنی در خصوص مسئولیت های محوله را تهیه نماید.
۶ – فرد میتواند در فرایند های اجرایی، حسب شرایط مختلف درمحدوده تحت سرپرستی تصمیم گیری کند.
۷ – فرد میتواند دستورالعمل های کاری درجهت بهبود محیط کار و ارتقاء سطح بهداشت شغلی و ایمنی کار را اجرا نماید.
در این سطح، فرد علاوه بر احراز شرایط عمومی شغلی این سطح باید یکی از شرایط زیر را نیز داشته باشد:*
۱ – کاردانی فنی/ کاردانی حرفه ای مرتبط
۲ – کاردانی نظری/ کاردانی فنی یا حرفه ای غیرمرتبط + گواهینامه های مهارت و فناوری دوره های تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع کاردانی
۳ – دیپلم+ گواهینامه صلاحیت حرفه ای سطح ۵+ گواهینامه های مهارت و فناوری دوره های تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع کاردانی
تکنسین فنی/ تکنسین حرفه ای
۷
در این سطح:
۱ – فرد میتواند با برنامه ریزی و سازماندهی منابع، ارائه، هدایت و اجرای طرح های فنی را به عهده گیرد.
۲ – فرد میتواند با ابتکار عمل و خلاقیت، طرح محصولات جدید را ارائه و سیستم ها و فرایند های تولید آنها را طراحی نماید.
۳ – فرد میتواند با انجام مطالعات کاربردی به ارتقاء و بهینه سازی فرایند های تولید محصول، ارتقای عملکرد ماشین آلات و تجهیزات و شناسایی عیوب فرایند ها و رفع آن ها بپردازد.
۴ – فرد میتواند با بهینه سازی و مستندسازی فرایند های انجام کار به ارزیابی کیفی فرآیندها و کنترل عملیات بپردازد.
۵ – فرد میتواند با انتقال تجارب، اطلاعات فنی و آموزش های علمی- کاربردی افراد تحت سرپرستی خود بپردازد.
۶ – فرد میتواند با تجربه و تحلیل مسائل به تفسیر طرح ها و آثار تولیدی و ارزیابی آن ها در حوزه تخصصی خود بپردازد.
۷ – فرد میتواند براساس دانش و مهارت خود به طور مستقل هدایت و سرپرستی فعالیت های دیگران را در طرح های فنی به عهده گیرد.
۸ – فرد توانایی تجهیز کارگاه ها و خطوط تولید و راه اندازی ماشین آلات و به کارگیری ابزار موردنیاز در اجرای پروژه را دارد.
۹ – فرد توانایی مدیریت انتخاب و پیاده سازی مدل های سرویس و نگهداری و تعمیرات تجهیزات را دارد.
۱۰ – فرد توانایی پیاده سازی سیستم های نوین درجهت ارتقاء سطح بهداشت شغلی و ایمنی محیط کار را دارد.
در این سطح فرد علاوه بر احراز شرایط عمومی شغلی این سطح باید یکی از شرایط زیر را نیز داشته باشد:*
۱ – کارشناس فنی / حرفه ای مرتبط
۲ – کارشناس نظری/ کارشناسی فنی یا حرفه ای غیرمرتبط + گواهینامه های مهارت و فناوری تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع کارشناسی
۳ – کاردانی + گواهینامه صلاحیت حرفه ای سطح ۶+ گواهینامه های مهارت و فناوری دوره های تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع کارشناسی
مهندس فنی / کارشناس حرفه ای
۸
در این سطح:
• فرد میتواند به طور مستقل به بررسی، تحلیل، طراحی، برنامه ریزی، اجرا و ارزیابی امور فنی ومدیریتی، مدیریت بازده و خروجی کار در سطوح و بخش های تخصصی بپردازد.
• فرد میتواند با ابتکار عمل و خلاقیت و با دست یابی به دانش تخصصی براساس دانش و مهارت های قبلی خود به توسعه فناوری ها بپردازد.
• فرد توانایی پژوهش در حوزه های توسعه فناوری، بهینه سازی فناوری، تجاری سازی فناوری و یا بومی سازی آن ها را دارد.
• فرد توانایی تهیه مستندات فنی و گزارشهای حرفه ای و دستورالعمل های اجرایی فناوری های مختلف در سطح کلان پروژه را دارد.
• فرد توانایی شناسایی، بررسی و نظارت بر پیاده سازی سیستم های نوین در جهت ارتقاء سطح بهداشت شغلی و ایمنی محیط کار را دارد.
• فرد توانایی کارآفرینی، خلق و راه اندازی عرصه ها ی جدید کسب و کار را دارد.
• فرد توانایی حل مشکلات و مسائل جاری در حوزه تخصصی خود را دارد.
• فرد توانایی انتقال اطلاعات و آموزش در حوزه تخصصی خود را دارد.
در این سطح، فرد علاوه بر احراز شرایط عمومی شغلی این سطح باید یکی از شرایط زیر را داشته باشد:
۱ – مهندسی فناوری ارشد/ کارشناسی حرفه ای ارشد مرتبط
۲ – کارشناسی ارشد نظری/ مهندسی فناوری ارشد یا کارشناسی حرفه ای ارشد غیرمرتبط+ گواهینامه های مهارت و فناوری دوره های تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع کارشناسی ارشد
۳ – مهندسی فناوری / کارشناسی حرفه ای / کارشناسی نظری + گواهینامه صلاحیت حرفه ای سطح ۷+ گواهینامه های مهارت و فناوری دوره های تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع کارشناسی ارشد
مهندس ارشد فنی/ کارشناس ارشد حرفه ای
۹
در این سطح:
۱ – فرد قابلیت تحلیل چندجانبه و ابعادنگر در پروژه های تخصصی (اقتصادی، اجتماعی، اجرایی، محیط زیست و….) را دارد.
۲ – فرد توانایی راهبری آموزش و پژوهش در مرزهای فناوری و دانش روز دنیا در تخصص مربوطه (ارایه نظریه جدید و تولید دانش) را دارد.
۳ – فرد توانایی تصمیم گیری در شرایط خاص (مدیریت بحران) و قدرت تحلیل و قضاوت را دارد.
۴ – فرد با احاطه بر یافته های علمی و فناوری به طور مستقل در مسیر توسعه و نوآوری در گسترش مرزهای فناوری و دانش، صاحب نظر میباشد.
۵ – فرد توانایی تصمیم گیری و یا ارائه مشاوره در سطوح تخصصی و فوق تخصصی، جهت طراحی و عملیاتی نمودن، سازماندهی خدمات، عملکرد ها و فرآیندها در حوزه مدیریت خود را دارد.
۶ – فرد حداقل یکی از قابلیت های توسعه فناوری، بهینه سازی فناوری، تجاری سازی فناوری و یا مهندسی معکوس آن فناوری را دارد.
۷ – فرد میتواند با استفاده از ساز و کارهای آینده پژوهی و آینده نگاری در حوزه های مهارت و فناوری نسبت به ترسیم چشم انداز و تدوین اسناد راهبردی اقدام کند.
در این سطح، فرد علاوه بر احراز شرایط عمومی شغلی این سطح باید یکی از شرایط زیر را داشته باشد:
۱ – مهندسی فناوری خبره/کارشناسی حرفه ای خبره مرتبط
۲ – دکتری نظری/ مهندسی فناوری خبره یا کارشناس حرفه ای خبره غیرمرتبط + گواهینامه های مهارت و فناوری دوره های تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع دکتری
۳ – مهندسی فناوری ارشد/ کارشناسی حرفه ای ارشد/ کارشناسی ارشد نظری + گواهینامه صلاحیت حرفه ای سطح ۸ + گواهینامه های مهارت و فناوری دوره های تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع دکتری
مهندس خبره فنی/ کارشناس خبره حرفه ای
۱۰
توسط شورا مشخص میشود
سمتهای مدیریت سیاسی که به عنوان «مقام» در قانون مدیریت خدمات کشوری محسوب می شوند
* شرایط عمومی شامل سن، جنسیت و توانایی های جسمی و…. است که در شورا تدوین و تصویب خواهد شد.