آیین نامه ایمنی سامانه اتصال زمین

به استناد مواد (۸۵) و (۸۶) قانون کار جمهوری اسلامی ایران، با هدف ارتقاء فرهنگ ایمنی، ایمن سازی و پیشگیری از حوادث ناشی از کار مشمولین قانون کار، “متن بازنگری آیین نامه ایمنی سامانه اتصال به زمین”، موضوع در جلسه مورخ ۱۴۰۱/۸/۲۳ “شورای عالی حفاظت فنی” مورد بررسی و موارد به شرح زیر تصویب گردید:
فصل اول
– کلیات
ماده ۱
– هدف و دامنه کاربرد
این آیین نامه به استناد ماده ۸۵ و تبصره یک ماده ۸۶ قانون کار جمهوری اسلامی ایران با هدف ایمن سازی محیط کار و جلوگیری از بروز حوادث ناشی از کار در برابر مخاطرات ناشی از برق، از طریق سامانه اتصال زمین و به منظور (برق گرفتگی و آتش سوزی و انفجار حاصل از شرایط ناایمن توزیع برق) و در نهایت صیانت از نیروی انسانی و منابع مادی کشور در این بخش تدوین شده است و برای طراحی و اجرا و نگهداری و اندازه گیری سامانه اتصال زمین، برای تمامی کارفرمایان کارگاه های مشمول قانون کار که دارای شرایط مندرج ذکر شده از فصل نهم تا فصل بیست و سوم این آیین نامه میباشند؛ لازم الاجرا است.
ماده ۲
– تعاریف و اصطلاحات در این آیین نامه در معانی مشروح زیر به کار می روند:
۱
– ابزار پایش عایق بندی (IMD) [پاورقی ۱]/آشکارساز زمین: ابزاری که مقاومت عایقی بین هادی فاز و الکترود زمین را اندازه گیری می کند و در صورت پایین آمدن مقاومت از حد معین، به وسیله هشدارهای دیداری و شنیداری اعلام می کند.
پاورقی ۱ – Insulation Monitoring Device
۲
– ابزارهای پایانه هوایی [پاورقی ۲]: بخشی از سامانه حفاظت در برابر آذرخش (صاعقه) است که وظیفه دریافت آذرخش و تخلیه آن به زمین را به عهده دارد.
پاورقی ۲ – Air Termination
۳
– اتصال زمین عملیاتی [پاورقی ۳]: اتصال نقطه خنثای سامانه (نول) به زمین است که باعث قطع مدارهای معیوب احتمالی میشود و در نتیجه عایق بندی سامانه حفظ و اضافه ولتاژها محدود شده و از این طریق، عملکرد درست لوازم، دستگاه های الکتریکی و مدارها تامین میشود.
پاورقی ۳ – Functional
۴
– اتصال زمین حفاظتی [پاورقی ۴]: اتصال بدنه هادی به خنثی (نول) و زمین است تا در مواقع اتصالی، مدار معیوب را به سرعت قطع کند و بدین ترتیب ایمنی فرد در تماس با تجهیزات الکتریکی و هادی های بیگانه را تامین نموده و خطر آتش سوزی را نیز محدود نماید. [پاورقی ۵]
پاورقی ۴ – Protectional
پاورقی ۵ – برای اطلاعات بیشتر در مورد جزئیات انواع سامانه های زمین حفاظتی به پیوست الف مراجعه شود.
۵
– اتصالی: حالتی از مدار که جریان در مسیری غیرعادی یا پیش بینی نشده، جاری میشود. این جریان امکان دارد از نقص در عایق بندی یا از بست های به کار رفته بر روی عایق رساناها ناشی شود.
۶
– الکترود ارت (زمین) [پاورقی ۶]: رسانا یا گروهی از رساناهای متصل به هم که اتصال الکتریکی به زمین را فراهم می کنند.
پاورقی ۶ – Earth Electrode
۷
– الکترودهای متفرقه: اجزای هادی تاسیسات و تجهیزاتی از جنس مس و آهن و فولاد و غیره هستند که در ساختمان ها و تاسیسات مربوط به آن برای مصارف ویژه به کار می روند و در همبندی برای پایین آوردن مقاومت کل، مورد استفاده قرار می گیرند. غلاف های فلزی و زره کابل ها را که معمولاً به منظور ایجاد مسیری برای هدایت جریان اتصالی به نقطه خنثای منبع در محل ترانسفورماتور استفاده می شوند، می توان به عنوان الکترود متفرقه محسوب کرد، به شرطی که حداقل به طول ۳۰۰ متر در زیر خاک مدفون باشد.
۸
– انکوباتور [پاورقی ۷]: انکوباتور نوزاد دستگاهی است برای مراقبت ویژه نوزادان در بدو تولد و نوزادانی که زودتر از موعد مقرر متولد می شوند. دستگاه انکوباتور امکاناتی جهت حفظ سلامتی نوزادان در اختیار آنان قرار میدهد از جمله: دما و رطوبت و اکسیژن قابل تنظیم بوده و پزشک بر اساس نیاز نوزاد میتواند آن پارامترها را تنظیم نماید.
پاورقی ۷ – Incubator
۹
– پتانسیل زمین (ارت) [پاورقی ۸]: پتانسیل الکتریکی ایجاد شده نسبت به جرم موجود زمین یا نسبت به سطح زمین اطراف الکترود ارت، هنگامی که جریان الکتریکی از الکترود به زمین جاری شود.
پاورقی ۸ – Earth Potential
۱۰
– پیت [پاورقی ۹] (خاک گیاهی): خاکی که مواد آلی تجزیه نشده به ضخامت مختلف با کمی مواد معدنی (رس و سیلت و شن) مخلوط گردیده و به رنگ سیاه در زیر لایه های خاک تکامل یافته مشاهده میشود. مواد آلی تجزیه نشده در خاک پیت عموماً از شاخ و برگ درختان در ارتفاعات پست و زمین های کم شیب مناطق جنگلی و یا ریشه و ساقه و برگ گیاهان علفی در مناطق مرتعی تشکیل یافته است.
پاورقی ۹ – Peat
۱۱
– تابلوی برق [پاورقی ۱۰]: مجموعه ای از ورودی و خروجی های برق و وسایل اضافه جریان خودکار که در داخل جعبه یا کابینت قرار داشته و برخی از انواع آن ها کلیدهایی برای کنترل روشنایی، گرما یا مدارهای توان دارند.
پاورقی ۱۰ – Switch Board
۱۲
– تاسیسات الکتریکی [پاورقی ۱۱]: مجموعه ای از تجهیزات الکتریکی مرتبط با هم که هدف یا هدف های معینی را با مشخصات فنی هماهنگ تامین می کنند.
پاورقی ۱۱ – Electrical Installation
۱۳
– تاسیسات الکتریکی موقت: تاسیساتی است که در طول دوره ساخت و ساز و تعمیر و نگهداری و تغییر مدل یا تخریب ساختمان ها و سازه ها و تجهیزات و فعالیت های مشابه دیگر به منظور تامین برق استفاده میشود و تا زمان پایان عملیات مجاز است. این زمان در مورد روشنایی موقت برای جشن ها و موارد مشابه، ۹۰ روز است.
۱۴
– تجهیزات الکتریکی [پاورقی ۱۲]: تمامی مدارها و وسایل و دستگاه ها و مصرف کننده ها و هر وسیله مشابه دیگر که به عنوان بخشی از تاسیسات الکتریکی به کار رفته یا در ارتباط با این تاسیسات هستند.
پاورقی ۱۲ – Electrical Equipment
۱۵
– تجهیزات مصرف کننده جریان [پاورقی ۱۳]: تجهیزاتی که برای تبدیل انرژی الکتریکی به نوعی انرژی دیگر در نظر گرفته میشود.
پاورقی ۱۳ – Current Equipment
۱۶
– ترمینال اصلی زمین (شینه ارت) [پاورقی ۱۴]: ترمینال یا شینه ای که برای وصل هادی های حفاظتی که شامل هادی های همبندی برای هم ولتاژ کردن و هادی های مربوط به اتصال زمین عملیاتی (درصورت وجود) به سامانه زمین است، پیش بینی میشود.
پاورقی ۱۴ – Main Earthing Terminal
۱۷
– تماس مستقیم [پاورقی ۱۵]: تماس فرد با قسمت هایی که در حالت عادی باید برق دار باشند، مانند تماس با شینه برق دار یا سیم فاز یا تماس با سیم نول.
پاورقی ۱۵ – Direct Contact
۱۸
– تماس غیرمستقیم [پاورقی ۱۶]: تماس فرد با قسمت های رسانای الکتریکی برق دار شده در دسترس که در حالت عادی نباید برق دار باشند.
پاورقی ۱۶ – Undirect Contact
۱۹
– جرقه گیر (ISG) [پاورقی ۱۷]: در صورت وقوع اضافه ولتاژهای ناگهانی، مقاومت الکتریکی این وسیله کم شده و ولتاژ را تخلیه می کند. در نتیجه همبندی هم پتانسیل حفاظت در برابر آذرخش تامین میشود.
پاورقی ۱۷ – Isolating Spark Gaps
۲۰
– جریان اتصال کوتاه [پاورقی ۱۸]: اضافه جریانی که در نتیجه بروز اتصالی با امپدانسی قابل چشم پوشی بین هادی هایی با پتانسیل های مختلف در شرایط عادی کار برقرار شود.
پاورقی ۱۸ – (Solid) Short – Circuit Current
۲۱
– جریان اضافه بار (یک مدار) [پاورقی ۱۹]: اضافه جریان در مداری که خرابی الکتریکی ندارد.
پاورقی ۱۹ – Over Load Current
۲۲
– جریان نشتی زمین [پاورقی ۲۰]: جریان جاری به زمین یا رساناهای دیگری که مدار الکتریکی آنها به زمین راه دارد. در صورت استفاده از خازن در مدارها، امکان دارد جریان مذکور شامل بخش خازنی هم باشد.
پاورقی ۲۰ – Earth Leakage Current
۲۳
– حداقل انرژی جرقه زنی محیط (EMIE) [پاورقی ۲۱]: حداقل انرژی که میتواند باعث جرقه زنی مخلوطی از مواد قابل اشتعال مشخص با هوا یا اکسیژن شود. این انرژی با روش های استاندارد اندازه گیری میشود.
پاورقی ۲۱ – Minimum Ignition Energy
۲۴
– حفاظ (مانع حفاظتی) [پاورقی ۲۲]: حفاظی که از تماس مستقیم با ولتاژهای خطرناک جلوگیری می کند، مانند حصار ترانس پست برق فشار قوی.
پاورقی ۲۲ – Barrier
۲۵
– خوردگی الکترو شیمیایی: تشکیل پیل الکتریکی به وسیله فلزات ناهمگون در محیط الکترولیت (مانند مس و فولاد که مس نسبت به فولاد قطب مثبت تشکیل داده، سبب خوردگی سریع خواهد شد).
۲۶
– خوردگی شیمیایی: اثر مواد شیمیایی خاک بر روی فلز هادی اتصال زمین.
۲۷
– خیز ولتاژ زمین (GPR) [پاورقی ۲۳]: زمانی که جریان الکتریکی بزرگی وارد زمین میشود، این پدیده به وقوع می پیوندد. معمولاً این اتفاق در اثر جریان خطا در پست های توزیع برق یا در اثر برخورد آذرخش رخ میدهد. در این حالت، جریان هایی با دامنه بزرگ از طریق سامانه اتصال زمین وارد زمین می شوند که نه تنها ولتاژ زمین را افزایش میدهد، بلکه ولتاژ خاک اطراف نیز افزایش می یابد. این پدیده باعث میشود جریان های زیادی در مسیر جریان خطا وارد خاک شده و منجر به جاری شدن جریان الکتریکی در بدنه های هادی زمین شده از جمله لوله ها و سیم های مسی و حتی بدن افراد شود.
پاورقی ۲۳ – Ground Potential Rise
۲۸
– دیمر [پاورقی ۲۴]: وسیله ای در مدار الکتریکی است که برای تغییر شدت روشنایی لامپ ها در تاسیسات روشنایی به کار میرود.
پاورقی ۲۴ – Dimmer
۲۹
– روشنایی با جایگاه (تورفتگی) خشک [پاورقی ۲۵]: روشنایی که برای نصب در کف یا دیواره یک استخر، وان یا آب نما در تورفتگی که در برابر ورود آب درزبندی شده، در نظر گرفته میشود.
پاورقی ۲۵ – Dry – niche Iuminaire
۳۰
– روشنایی با جایگاه (تورفتگی) مرطوب [پاورقی ۲۶]: روشنایی است که برای نصب در یک پوسته مستقر در سازه یک استخر یا آب نما در نظر گرفته میشود که کاملاً با آب احاطه خواهد شد.
پاورقی ۲۶ – Wet – niche Iuminaire
۳۱
– روشنایی بدون جایگاه (تورفتگی) [پاورقی ۲۷]: روشنایی که برای نصب در بالا یا زیر آب بدون جایگاه در نظر گرفته میشود.
پاورقی ۲۷ – No – niche Iuminaire
۳۲
– زمین (ارت) [پاورقی ۲۸]: رسانندگی جرم زمین در صورتی که پتانسیل الکتریکی در هر نقطه از زمین به صورت قراردادی برابر صفر در نظر گرفته شود. هرگونه اتصال هادی عمدی یا تصادفی یک مدار الکتریکی یا تجهیزات به زمین یا به برخی بدنه های هادی که به جای زمین (ارت) عمل می کنند، حکم زمین را دارد.
پاورقی ۲۸ – Earth
۳۳
– زمین حفاظتی: در این روش بدنه های هادی به خنثی و زمین وصل میشود تا در مواقع اتصالی مدار معیوب را به سرعت قطع کند و بدین ترتیب ایمنی افرادی که بنا به وظیفه شغلی در تماس با تجهیزات سیستم های الکتریکی هستند و همچنین سایر افراد جامعه که مصرف کننده نهایی انرژی هستند، تامین، و خطر آتش سوزی نیز محدود شود.
۳۴
– زمین دور [پاورقی ۲۹]: فاصله ای در سطح زمین از محل الکترود زمین (ارت) که ولتاژ آن قسمت نسبت به افزایش ولتاژ الکترود ارت ناشی از جریان عبوری از آن، چندان تاثیر نمی پذیرد.
پاورقی ۲۹ – Remote earth
۳۵
– زمین عملیاتی (ایزوله): در این روش وصل نقطه خنثی سامانه به زمین باعث قطع مدارهای معیوب احتمالی میشود و در نتیجه عایق بندی سامانه حفظ شده، صحت کار لوازم و دستگاه های الکتریکی تامین و اضافه ولتاژها محدود و از این طریق به کار درست لوازم و مدارها کمک میشود.
۳۶
– زمین موثر: اتصال به زمین عمدی از طریق یک اتصال زمین یا اتصالاتی با امپدانسی به حد کافی پایین که ظرفیت مناسب برای حمل جریان را دارد تا از ایجاد ولتاژهایی که ممکن است منجر به ایجاد خطر برای تجهیزات متصل به آن یا فرد شود، جلوگیری کند.
۳۷
– سامانه اتصال زمین (ارتینگ) [پاورقی ۳۰]: مجموعه ای از یک یا چند الکترود همراه با سیم های ارت و هادی های همبندی که قابلیت اتصال به ترمینال اصلی داشته باشند و برای تامین زمین موثر پیاده سازی شوند.
پاورقی ۳۰ – Earthing
۳۸
– سامانه حفاظت در برابر آذرخش (LPS) [پاورقی ۳۱]: سامانه کامل مورد استفاده برای حفاظت یک سازه و اجزای درونی آن در برابر اثرات آذرخش.
پاورقی ۳۱ – Lightnin Protection System
۳۹
– سامانه سلول سوخت [پاورقی ۳۲]: یک سامانه الکتروشیمیایی است که از سوخت برای تولید جریان الکتریکی استفاده می کند. در چنین سلول هایی، واکنش شیمیایی اصلی مورد استفاده برای تولید برق، احتراق نیست.
پاورقی ۳۲ – Feul Cell
۴۰
– سامانه سیم کشی [پاورقی ۳۳]: مجموعه ای است متشکل از کابل و سیم و شینه و همچنین قسمت های نگهدارنده آن ها شامل لوله توکار و روکار و داکت و سینی و کانال.
پاورقی ۳۳ – Wiring System
۴۱
– سامانه فتو ولتائیک (PV) [پاورقی ۳۴]: سامانه تغذیه ای است که نور خورشید را به طور مستقیم به الکتریسیته تبدیل می کند. یک سامانه فتوولتائیک از یک یا چند پنل خورشیدی به همراه مبدل ها و سایر سخت افزار الکتریکی و مکانیکی تشکیل میشود.
پاورقی ۳۴ – Photo Voltaics
۴۲
– سپر (شیلدینگ کابل) [پاورقی ۳۵]: لایه فلزی زمین شده روی کابل که از تاثیر میدان الکتریکی کابل به خارج از آن جلوگیری و یا کابل را در برابر تاثیر عوامل الکتریکی خارجی محافظت می کند.
پاورقی ۳۵ – Shielding
۴۳
– سطح حفاظتی (کلاس حفاظتی) تجهیزات حفاظت در برابر آذرخش (صاعقه گیرها): کلاس حفاظتی عبارت است از تعیین محدوده ای که در آن احتمال برخورد آذرخش مستقیم، مطابق با درصد معینی میباشد و بر اساس پارامترهای جریان آذرخش تعیین میشود. طبق استاندارد ۶۲۳۰۵ IEC چهار کلاس حفاظتی I و II و III و IV تعریف شده است که کلاس I بالاترین سطح حفاظتی (۹۹ %) را دارد و کلاس های دیگر به ترتیب ۷۵ % برای کلاس II و ۵۰ % برای کلاس های III و IV دارند.
۴۴
– سینی کابل [پاورقی ۳۶]: تکیه گاه پایه داری برای کابل که لبه های آن برگشته و بدون پوشش است و ممکن است دارای منافذ پرس شده باشد.
پاورقی ۳۶ – Cable Tray
۴۵
– شخص دارای صلاحیت: مشاوران و خدمات دهندگان حفاظت فنی و ایمنی که به استناد آیین نامه مشاوران و خدمات دهندگان حفاظت فنی و ایمنی دارای پروانه صلاحیت با گرایش ایمنی برق از مرکز تحقیقات و تعلیمات حفاظت فنی و بهداشت کار میباشند.
۴۶
– شرایط عادی عملکرد: وضعیتی است که در آن تجهیزات کارخانه در محدوده پارامترهای طراحی خود کار می کنند. آزادسازی خیلی کم مواد قابل اشتعال ممکن است بخشی از عملکرد عادی به شمار آید که شامل آزاد شدن از بسته بندی مکانیکی روی پمپ ها است.
۴۷
– شیوه های درون قلبی: شیوه هایی که در آن هادی های الکتریکی، درون قلب بیمار یا در تماس با آن قرار گرفته و در خارج از بدن در دسترس باشد. اینگونه هادی ها ممکن است شامل سیم های عایق دار مانند الکترودهای تنظیم ضربان قلب یا الکترودهای درون قلبی برای الکتروکاردیوگرافی و یا لوله های عایق حاوی مایع هادی باشد.
۴۸
– طبقه بندی مکان های پرخطر:
۴۸
– ۱ – مکان های کلاس یک: مکان هایی هستند که در آنها گازهای قابل اشتعال، بخارهای تولید شده از مایعات قابل اشتعال یا بخارهای تولید شده از مایعات قابل انفجار در هوا به اندازه ای وجود دارند یا ممکن است وجود داشته باشند که مخلوط های قابل انفجار یا اشتعال تولید کنند.
۴۸
– ۲ – مکان های کلاس دو: به مکان هایی گفته میشود که به دلیل وجود غبار قابل انفجار یا الیاف قابل جرقه زدن یا ذرات معلق قابل انفجار در آنها خطرناک هستند.
۴۹
– طبقه بندی مکان های پرخطر بر حسب منطقه خطر
۴۹
– ۱ – ناحیه صفر (همیشه پرخطر): مکانی است که غلظت های قابل اشتعال گازها یا بخارهای قابل اشتعال به طور پیوسته یا مدت طولانی در محیط وجود داشته باشند
۴۹
– ۲ – ناحیه یک (گاهی پرخطر): مکانی است که احتمال دارد غلظت های قابل اشتعال گازها یا بخارهای قابل اشتعال به یکی از دلایل عملکرد عادی و عملیات تعمیر یا نگهداری یا نشتی و خرابی تجهیزات یا خطا در عملیات و، خرابی تجهیزات الکتریکی در آن به وجود آید؛ و یا مکانی که به طور طبیعی در مجاورت ناحیه صفر (همیشه پرخطر) باشد، مگر اینکه به وسیله تهویه فشار مثبت از یک منبع هوای پاک از این ارتباط جلوگیری شود و حفاظهای ایمنی موثر در برابر خطای تهویه تامین شده باشد.
۴۹
– ۳ – ناحیه دو (به ندرت پرخطر): مکانی است که امکان وجود غلظت های قابل اشتعال از گازها یا بخارهای قابل اشتعال در شرایط عادی عملکرد وجود ندارد و یا تنها برای یک دوره زمانی کوتاه خواهد بود یا در اثر سوراخ شدن یا خرابی مخزن ها یا سامانه یا در اثر عملکرد غیر عادی تجهیزات جابه جایی، تجهیزات فرایند یا خرابی تهویه امکان نشت وجود دارد؛ و یا مکانی که به طور طبیعی در مجاورت ناحیه یک گاهی پرخطر) باشد، مگر اینکه به وسیله تهویه فشار مثبت از یک منبع هوای پاک از این ارتباط جلوگیری شود و حفاظ های ایمنی موثر در برابر خطای تهویه تامین شده باشد.
۵۰
– عایق بندی [پاورقی ۳۷]: پوشاندن یا جداسازی قسمت های برق دار با ماده ای که از عبور جریان الکتریکی جلوگیری می کند یا مقدار آن را کاهش میدهد تا ایمنی لازم را در برابر برق گرفتگی فراهم کند.
پاورقی ۳۷ – Insulation
۵۱
– عایق بندی کابل [پاورقی ۳۸]: مواد عایقی که در ساختار کابل به کار میرود و کار اصلی آنها مقاومت در برابر ولتاژ است.
پاورقی ۳۸ – Insulation (of a Cable)
۵۲
– فضای مراقبت از بیمار: همه فضاهای مرکز درمانی که در آن بیماران مورد معاینه یا درمان قرار می گیرند.
۵۳
– قسمت هادی بیگانه (EXCP) [پاورقی ۳۹]: قسمتی از رساناها که احتمال ایجاد پتانسیل، به ویژه پتانسیل ارت در آنها وجود دارد و بخشی از تجهیزات الکتریکی محسوب نمی شوند. هادی های بیگانه عبارت اند از:
پاورقی ۳۹ – Extraneous Conductive Part
لوله های فلزی گاز و نفت و آب و هوای فشرده و فاضلاب و لوله ها و مجراها و سایر سرویس ها و سامانه های حرارتی و برودتی و کانال و لوله های تهویه هوا و قسمت های فلزی در دسترس ساختمان و صاعقه گیر و قفسه فلزی انبار.
۵۴
– قسمت هادی در دسترس (ECP) [پاورقی ۴۰]: قسمت روباز تجهیزات که قابل دسترسی بوده و حامل برق نیست، اما امکان برق دار شدن در شرایط اتصالی را دارد. هادی نول نیز شامل این قسمت ها است، اما طبق قرارداد، هادی PEN (هادی مشترک ارت نول) به عنوان قسمت برق دار محسوب نمی شود.
پاورقی ۴۰ – Exposed Conductive Part
۵۵
– قسمت برق دار [پاورقی ۴۱]: هر قسمت هادی جریان مانند سیم، ترمینال و سایر اجزای تجهیزات الکتریکی که فاقد عایق بندی مناسب باشند.
پاورقی ۴۱ – Live Part
۵۶
– قسمت هایی که به طور همزمان با هم قابل دسترسی هستند [پاورقی ۴۲]: سیم ها یا قسمت های رسانا که به طور همزمان در موقعیت های مخصوصی قابل لمس هستند. این قسمت ها شامل بدنه های برق دار و قسمت های در دسترس و هادی های بیگانه و سیم ارت و الکترودهای ارت هستند.
پاورقی ۴۲ – Simultaneously Accessible Parts
۵۷
– قطع کننده مدار [پاورقی ۴۳]: وسیله خودکار قطع و وصل مدار که قادر است در شرایط عادی مدار، جریان ها را قطع یا وصل کند و در شرایط غیرعادی مانند اتصال کوتاه، جریانی را به مدت کوتاه از خود عبور دهد یا قطع کند.
پاورقی ۴۳ – CircuitBreaker
۵۸
– کاروان: کاروان یا خانه سیار وسیله نقلیه غیرموتوری است که برای سکونت و یا کار استفاده شده و عرض آن از ۶ /۲ متر و طول آن از ۱۲ متر بیشتر نباشد.
۵۹
– کانال کابل [پاورقی ۴۴]: محفظه یا پوششی که روی زمین یا درون آن قرار دارد و در بعضی موارد دارای تهویه است و ابعاد آن اجازه ورود افراد را به داخل آن نمی دهد، ولی دسترسی به هادی ها یا کابل ها در تمامی طول آن امکان پذیر است.
پاورقی ۴۴ – Cable Channel
۶۰
– کلید قطع بار [پاورقی ۴۵]: وسیله مکانیکی قطع و وصل که قادر به وصل، عبور دادن و قطع جریان برق مدار در شرایط عادی است. شرایط عادی ممکن است شامل وضعیتی با اضافه بارهای مشخص باشد. همچنین، این وسیله میتواند برای مدتی معین جریان هایی را در شرایط غیرعادی مدار، مانند اتصال کوتاه تحمل کند.
پاورقی ۴۵ – Switch
۶۱
– گرادیان پتانسیل (در یک نقطه از زمین) [پاورقی ۴۶]: اختلاف پتانسیل اندازه گیری شده بر واحد طول یک نقطه، در جهتی که پتانسیل بیشترین مقدار را داشته باشد.
پاورقی ۴۶ – Potential Gradient
۶۲
– لوازم الکترونیکی حساس: لوازم و تجهیزاتی هستند که ولتاژ کاری آنها نسبت به وسایل برقی دیگر بسیار پایین است و بنابراین نسبت به تغییرات آنی ولتاژ ناشی از آذرخش و الکتریسیته ساکن و خطاهای اتصال کوتاه و مانند آن حساسیت بیشتری دارند و آسیب پذیرتر هستند. کامپیوترهای حساس و کنترلرهای قابل برنامه ریزی (PLC)[پاورقی ۴۷]: و سامانه های کنترل توزیع شده (DCS) [پاورقی ۴۸] مثال هایی از این ابزار حساس هستند.
پاورقی ۴۷ – Programmable logic Controller
پاورقی ۴۸ – Distributed Control System
۶۳
– محیط بیمار: هر فضایی که در آن تماس عمدی یا غیرعمدی بین بیمار و سامانه تجهیزات الکتریکی پزشکی یا بین بیمار و افراد دیگری که بخش هایی از تجهیزات پزشکی را لمس می کنند، بتواند رخ دهد.
۶۴
– مدار ایزوله: مداری است که به منظور جلوگیری از شوک الکتریکی از خط AC جدا (ایزوله) میشود.
۶۵
– مدار برقی (در یک تاسیسات) [پاورقی ۴۹]: مجموعه ای از تجهیزات الکتریکی که از منبعی واحد تغذیه کنند و در برابر اضافه جریان ها به کمک وسیله واحدی حفاظت شوند.
پاورقی ۴۹ – Circuit
۶۶
– مدار توزیع (در یک تاسیسات) [پاورقی ۵۰]: مداری است که یک تابلوی برق را تغذیه می کند.
پاورقی ۵۰ – Distribution Circuit of an Installation
۶۷
– مدار ذاتاً ایمن [پاورقی ۵۱]: از نظر مکان های پرخطر: مداری است که برای کاربرد در محیط های خطرناک قابل اشتعال و قابل انفجار طراحی و ساخته میشود؛ به گونه ای که در آن عامل انرژی (حرارتی و یا الکتریکی)، در میزان پایین تر از سطح لازم برای جرقه زدن و اشتعال یا انفجار محدود شود و بنابراین هیچ گونه جرقه یا اثر حرارتی قادر به جرقه زنی مخلوطی از مواد قابل اشتعال یا قابل انفجار در هوا تحت شرایط آزمون وجود ندارد.
پاورقی ۵۱ – Intrinsically safe circuits
۶۸
– مفصل [پاورقی ۵۲]: وسیله ای است برای اتصال بین دو کابل که یک مدار پیوسته را تشکیل میدهد.
پاورقی ۵۲ – Joint
۶۹
– مقاومت کل الکترود ارت [پاورقی ۵۳]: مقاومت بین ترمینال اصلی زمین و کره زمین. مقاومت الکترود، مقاومت حجم خاکی است که الکترود را احاطه می کند و به اصطلاح حوزه مقاومت الکترود زمین گفته میشود.
پاورقی ۵۳ – Total Earthing Resistance
۷۰
– مقاومت متقابل الکترودهای زمین: تغییرات ولتاژ در یک الکترود که به دلیل تغییرات جریان در الکترود دیگر به وجود می آید و با واحد اهم بیان میشود.
۷۱
– مقاومت نول: کل مقاومت سیم نول که ممکن است شامل چندین الکترود اتصال زمین در نزدیکی پست ترانسفورماتور یا ژنراتور و اتصالات زمین کابل هایی با غلاف فلزی، اتصالات زمین خطوط هوایی در ابتدا و انتهای هر خط اصلی و غیره باشد.
۷۲
– مکان های درمانی گروه صفر: مکان هایی که در آن از تجهیزات الکتریکی پزشکی که از شبکه تغذیه کند و در تماس با بدن باشد، استفاده نمی شود.
۷۳
– مکان های درمانی گروه ۱: مکان هایی که در آن از تجهیزات الکتریکی پزشکی به جز شیوه های درون قلبی استفاده شود.
۷۴
– مکان های درمانی گروه ۲: مکان هایی که در آن از تجهیزات الکتریکی پزشکی برای شیوه های درون قلبی استفاده شود.
۷۵
– منطقه بندی استخرهای شنا و آب نماها و نظایر آن: مناطق استخرها و وان ها و آبنماها و نظایر آن طبق بند ۷۰۲ – ۳۰ – ۱۰۲ و ۷۰۲ – ۳۰ – ۱۰۳ و ۷۰۲ – ۳۰ – ۱۰۴ استاندارد ملی ایران به شماره ۷۰۲ – ۷ – ۱۹۳۷ توصیف می شوند.
۷۶
– واحد متحرک: واحد به وسیله نقلیه و یا یک ساختار متحرک یا قابل جابه جایی که همه یا قسمتی از تاسیسات الکتریکی را شامل میشود، اشاره دارد. واحدهای تلویزیونی و رادیویی و واحدهای خدمات پزشکی و واحدهای تبلیغاتی و واحدهای اطفاء حریق و واحدهای استفاده کننده از فناوری اطلاعات خاص و واحدهای اسکان موقت در هنگام وقوع حوادث و واحدهای تحویل غذا و موارد مشابه جزء واحدهای متحرک هستند.
۷۷
– وسایل قطع و وصل و کنترل [پاورقی ۵۴] (قبل یا بعد از تابلو): همه اجزا و وسایل الکتریکی که برای قطع و وصل یک مدار الکتریکی و حفاظت مصرف کنندگان تجهیزات الکتریکی با یکی از اهداف حفاظت، کنترل، جدا کردن یا انجام عملیات قطع و وصل پیش بینی میشود و همه سوئیچ ها و کنتاکتورها و وسایل جریان تفاضلی (RCD) و کلیدهای حفاظتی موتورها را در بر میگیرد.
پاورقی ۵۴ – Switchgear and Control Grear
۷۸
– وسیله پایش عایق بندی: این وسیله سامانه زمین نشده بین یک هادی فاز فعال و زمین را پایش می کند. این وسیله باید در صورت کاهش مقاومت بین دو هادی از مقدار تعیین شده (معمولاًKΩ ۵۰) هشدار دهد یا منبع تغذیه را قطع کند.
۷۹
– وسیله جریان تفاضلی (RCD) [پاورقی ۵۵]: وسیله قطع و وصل مکانیکی یا مجموعه ای از وسایل که اگر جریان تفاضلی (تفاضل جریان مدار با جریان مرجع وسیله) در شرایط معین به مقدار مشخصی برسد، کنتاکت ها (اتصالات) را باز می کند.
پاورقی ۵۵ – Residual Current Devise
۸۰
– ولتاژ انتقالی (Transfer Voltage): در پست های فشارقوی و نیروگاه ها به دلیل سطح اتصال کوتاه بسیار زیاد، در زمان اتصالی، جریان شدیدی در مقیاس چند ده کیلو آمپر میتواند به شبکه زمین تزریق شود و ولتاژ قابل ملاحظه ای به صورت GPR در شبکه زمین نسبت به زمین دوردست ایجاد کند و بر این اساس، هادی های بیگانه ای که از محدوده پست یا نیروگاه به بیرون امتداد پیدا می کنند مانند ریل قطار و لوله های فلزی آب و گاز و سینی های کابل و شیلد کابل ها و غیره می توانند ولتاژهای با دامنه بالای GPR را به بیرون منتقل کنند. به این انتقال ولتاژ، ولتاژ انتقالی گفته میشود که میتواند برای افرادی که بیرون از ناحیه شبکه زمین پست و نیروگاه هستند خطرناک باشد.
۸۱
– ولتاژ بسیار پایین ایمن (SELV) [پاورقی ۵۶]: ولتاژ AC با مقدار موثر کمتر از ۵۰ ولت یا ولتاژ DC بدون ریپل کمتر از ۱۲۰ ولت بین هادی ها یا بین یک هادی و زمین مرجع در یک مدار الکتریکی که به وسیله یک ترانسفورماتور جداسازی شده [پاورقی ۵۷] از سامانه توان تغذیه الکتریکی به صورت گالوانیک جدا شده است.
پاورقی ۵۶ – Safety Extra – Low Voltage
پاورقی ۵۷ – seprate – winding
۸۲
– ولتاژ تماس [پاورقی ۵۸]: ولتاژی که به هنگام بروز خرابی در عایق بندی بین قسمت هایی از هادی ها و بدنه های هادی و قسمت های هادی بیگانه و غیره که به طور همزمان در دسترس هستند، ظاهر میشود. (شکل ۱ – الف)
پاورقی ۵۸ – Touch Voltage
۸۳
– ولتاژ گام: ولتاژی بر روی سطح زمین که شخص میتواند بین فاصله یک متری میان پاهای خود حس کند، بدون آنکه با هیچ شیء زمین شده در ارتباط باشد. (شکل ۱)
شکل ۱: ولتاژ تماس و ولتاژ گام
الف): ولتاژ تماس
ب): ولتاژ گام
۸۴
– ولتاژ تماس احتمالی [پاورقی ۵۹]: حداکثر ولتاژ تماس که احتمال دارد در صورت بروز اتصال کوتاهی با امپدانس ناچیز، در تاسیسات الکتریکی ظاهر شود.
پاورقی ۵۹ – Prospective Touch Voltage
۸۵
– ولتاژ فشار قوی متناوب: ولتاژ ۱۰۰۰ ولت و بالاتر؛ مستقیم: ولتاژ ۱۵۰۰ ولت و بالاتر
۸۶
– ولتاژ فشار ضعیف متناوب: ولتاژ کمتر از ۱۰۰۰ ولت؛ مستقیم: ولتاژ کمتر از ۱۵۰۰ ولت
۸۷
– هادی اتصال زمین (سیم ارت) [پاورقی ۶۰]: سیم حفاظتی که ترمینال اصلی ارت تاسیسات را به الکترود ارت یا سایر قسمت های اتصال زمین وصل می کند.
پاورقی ۶۰ – Earthing Conductor
۸۸
– هادی بای پس [پاورقی ۶۱]: کابل هادی که ارتباط الکتریکی مستقیم بین جدار مخزن و سقف شناور مخزن برقرار می کند.
پاورقی ۶۱ – Bypass Conductor
۸۹
– هادی حفاظتی (PE) [پاورقی ۶۲]: هادی که قسمت های مختلف سامانه را به منظور همبندی هم پتانسیل سازی اصلی به یکدیگر و در نهایت به زمین متصل می کند.
پاورقی ۶۲ – Protective Conductor
۹۰
– هادی خنثی (نول) [پاورقی ۶۳]: سیمی متصل به نقطه خنثی در سامانه (صفر زمین) که قادر است انرژی الکتریکی را انتقال دهد.
پاورقی ۶۳ – Neutral Conductor
۹۱
– هادی زمین (سیم اتصال زمین): قسمتی از سامانه اتصال زمین است که الکترود زمین را به ترمینال اصلی زمین وصل می کند.
۹۲
– هادی غلاف دار فلزی به منظور زمین کردن: یک نوع سامانه سیم کشی که در آن سرتاسر طول یک یا چند سیم عایق دار توسط نوار یا غلاف فلزی پوشانده شده و مانند هادی PEN عمل می کند.
۹۳
– هادی مشترک ارت – نول (PEN) [پاورقی ۶۴]: هادی که به طور مشترک، هم کار هادی اتصال زمین و هم کار هادی نول را انجام دهد.
پاورقی ۶۴ – PEN Conductor
۹۴
– هادی همبندکننده: یک رشته سیم مسی، یک تسمه مسی، یک عدد میلگرد و یا یک تیر یا ستون فلزی که در سقف ها و ستون های ساختمان بر اساس نقشه همبندی قرار میگیرد.
۹۵
– همبندی اضافی: مکمل همبندی اصلی است و به منظور هم ولتاژ کردن نقاطی که هم زمان در دسترس هستند، اجرا میشود. این نوع همبندی، همبندی کمکی یا محلی نیز نامیده میشود.
۹۶
– همبندی سامانه: اتصال اجزای مختلف سامانه اتصال زمین به یکدیگر به منظور هم پتانسیل کردن قسمت های مختلف تاسیسات که به مجموعه این اتصالات، شبکه همبند نیز گفته میشود.
فصل دوم
– مقررات اختصاصی انواع سامانه های اتصال زمین
بخش اول
– سامانه های TN [پاورقی ۶۵]
پاورقی ۶۵ – برای کسب اطلاعات بیشتر در خصوص سامانه های TN به پیوست الف – ۱ مراجعه شود.
ماده ۳
– اجرای سامانه اتصال زمین C – TN فقط در شرایط زیر مجاز است:
۱ – پیوستگی PEN همواره حفظ شده و تحت هیچ شرایطی قطع نشود،
۲ – محیط عاری از گردو غبار باشد، و
۳ – محیط عاری از مواد و گازهای قابل اشتعال و قابل انفجار باشد.
ماده ۴
– در سامانه اتصال زمین C – TN، سیم نول هرگز نباید قطع شود.
ماده ۵
– برای جلوگیری از تداخل امواج الکترومغناطیسی، در ساختمان هایی که دارای لوازم الکترونیکی حساس (ابزار دقیق) میباشند، استفاده از سامانه اتصال زمین C – TN ممنوع است.
ماده ۶
– تمام الکترودهای در دسترس زمین باید از طریق شینه ارت به یکدیگر متصل شوند.
ماده ۷
– در سامانه اتصال زمین TN، تنها در صورتی استفاده از یک هادی مشترک برای هر دو منظور حفاظتی (PE) و خنثی (نول) مجاز است که سطح مقطع هادی مشترک از ۱۰ میلی مترمربع کمتر نباشد.
تبصره
– اگر کابل از نوع هم مرکز باشد، حداقل سطح مقطع هادی مشترک ۴ میلی مترمربع مجاز است، به شرطی که در همه اتصالات کابل هم مرکز، پیوستگی هادی غلاف برقرار باشد.
ماده ۸
– استفاده از الکترودهای زمین مجزا در کلیه سامانه های اتصال زمین TN، ممنوع است.
ماده ۹
– در صورت اجرای هر یک از سامانه های اتصال زمین S – TN یا S – C – TN، اتصال مجدد هادی های حفاظتی و خنثی پس از نقطه تفکیک، ممنوع است.
ماده ۱۰
– استفاده از وسیله جریان تفاضلی (RCD) به عنوان حفاظت در سامانه های اتصال زمین C – TN ممنوع است.
ماده ۱۱
– در صورت استفاده از RCD در یک سامانه S – C -TN، RCD باید پس از جدایی هادی حفاظتی و نول نصب شود.
ماده ۱۲
– در سامانه اتصال زمین S – C – TN، اتصال نول و ارت در تابلوی اصلی برق الزامی است.
بخش دوم
– سامانه [پاورقی ۶۶] TT
پاورقی ۶۶ – برای کسب اطلاعات بیشتر در خصوص سامانه های TT به پیوست الف – ۲ مراجعه شود.
ماده ۱۳
– استفاده از وسیله جریان تفاضلی (RCD) در سامانه TT الزامی است.
ماده ۱۴
– هرگاه چند قسمت هادی در دسترس به طور همزمان به یک RCD مشترک وصل باشند، نباید به الکترودهای زمین مستقل و مجزا وصل شوند.
ماده ۱۵
– در سامانه TT، سیم نول باید برق دار در نظر گرفته شود و همزمان با قطع سیم های فاز، سیم نول نیز باید قطع شود.
ماده ۱۶
– در سامانه TT، اتصال هادی زمین و سیم نول ممنوع است.
ماده ۱۷
– در مواردی که سامانه های مربوط به ایمنی از جمله اعلام و اطفای حریق، قبل از ابزار حفاظتی اصلی در مدار قرار گرفته باشند، برای حفاظت فرد در برابر تماس مستقیم و غیرمستقیم با سیم نول، قطع سیم نول همراه با سیم فاز الزامی است.
بخش سوم
– سامانه IT [پاورقی ۶۷]
پاورقی ۶۷ – برای کسب اطلاعات بیشتر در خصوص سامانه های IT به پیوست الف – ۳ مراجعه شود.
ماده ۱۸
– استفاده از سامانه IT برای شبکه های عمومی توزیع برق ممنوع است.
ماده ۱۹
– در کارگاه های تولیدی اعم از کوره ها و ذوب فلزات و نیروگاه ها و صنایع مهمات سازی و مدارهای کنترل و معادن زیرزمینی و بعضی از بخش های بیمارستانی که قطع برق خسارات زیادی به بار می آورد اجرای سامانه اتصال زمین IT الزامی است.
ماده ۲۰
– در سامانه اتصال زمین IT، به منظور جلوگیری از برق دار شدن قسمت های هادی در دسترس به اندازه ولتاژ فاز – به – فاز، این سامانه ها باید به ابزار پایش عایق بندی (IMD) مجهز باشند.
ماده ۲۱
– در سامانه اتصال زمین IT، کلیه قسمت های هادی در دسترس (ECP) باید به صورت مستقل از منبع تغذیه، به زمین وصل شوند (زمین شوند).
ماده ۲۲
– برای جلوگیری از بروز عیوب نوسانی تصادفی زمین در سامانه اتصال زمین IT، نقطه خنثای منبع باید از طریق یک مقاومت الکتریکی که مقدار آن در رابطه زیر صدق می کند، به زمین متصل شود.
Rs<۱/۳ωCO Rs: مقاومت الکتریکی بین نقطه خنثای منبع و زمین ω: فرکانس زاویه ای جریان خط CO: ظرفیت خازنی خط فاز معیوب فصل سوم - مقررات الکترودهای مورد استفاده در سامانه اتصال زمین [پاورقی ۶۸] پاورقی ۶۸ - برای کسب اطلاعات بیشتر در خصوص سامانه های TT به پیوست الف - ۲ مراجعه شود. ماده ۲۳ - جنس الکترود و هادی اتصال زمین آن، باید به گونه ای باشد که نوع خاک، سبب خوردگی آنها نشود. ماده ۲۴ - رعایت مواد فصل چهارم در خصوص محل دفن الکترود و اتصال الکترودها الزامی است. بخش اول - الکترودهای صفحه ای ماده ۲۵ - برای اجرای الکترودهای صفحه ای، صفحاتی ازجنس مس با ابعاد حداقل ۵ /۰ × ۵ /۰ متر و ضخامت حداقل ۲ میلی متر و یا صفحاتی از جنس فولاد گالوانیزه با ابعاد حداقل ۵ /۰ × ۱ متر و ضخامت حداقل ۳ میلی متر باید مورد استفاده قرار گیرد. ماده ۲۶ - الکترودهای اتصال زمین باید قبل از گالوانیزه شدن، برش داده شوند و پس از هرگونه برش و سوراخ کاری در آنها، محل برش دوباره گالوانیزه شود. ماده ۲۷ - استفاده از صفحه مشبک که با تسمه یا سیم ساخته شده (شبکه مش) است، به جای صفحه یکپارچه به عنوان الکترود صفحه ای اتصال زمین مجاز میباشد. ماده ۲۸ - ابعاد مش الکترود زمین با توجه به جنس خاک و عمق دفن و شدت جریان تزریقی به الکترود زمین، گرادیان ولتاژ مجاز و عوامل دیگر موثر بر مقاومت اتصال زمین باید توسط طراح و با توجه به روابط فیزیکی و نیز تجربه تعیین شود. ماده ۲۹ - چاه الکترود زمین برای قرار دادن الکترودهای صفحه ای باید در مکانی که پایین ترین تراز سطح را داشته و احتمال دسترسی به رطوبت در کمترین عمق ممکن وجود داشته باشد، حفر شود. ماده ۳۰ - الکترودهای صفحه ای اتصال زمین باید به صورت عمودی در خاک نصب شوند. ماده ۳۱ - سیم اصلی اتصال زمین باید حداقل در دو نقطه مجزا به الکترود وصل شود. ماده ۳۲ - اگر سیم اصلی اتصال زمین و صفحه الکترود از دو جنس مختلف باشند، برای حذف الکترولیت و جلوگیری از خوردگی گالوانیک، محل اتصال دو جنس متفاوت باید با ماده ای آب بندکننده و نفوذناپذیر مانند قیر اندود شود. ماده ۳۳ - سیم اصلی اتصال زمین باید به یکی از روش های ذیل به ترتیب اولویت به الکترود صفحه ای مسی وصل شود: ۱ - جوش برنج یا نقره؛ ۲ - جوش اگزوترمیک (کدولد)؛ ۳ - اتصال مکانیکی همجنس صفحه با حداقل دو بست. ماده ۳۴ - فاصله لبه بالایی الکترود صفحه ای از سطح زمین نباید از ۶۰۰ میلی متر کمتر باشد. بخش دوم - الکترودهای قائم ماده ۳۵ - حداقل عمق دفن الکترود قائم در بستر خاک طبیعی منطقه نباید از ۲ متر کمتر باشد. ماده ۳۶ - الکترودهای میله ای اتصال زمین فولادی با روکش مس باید با استفاده از تکنولوژی آبکاری ساخته شوند و استفاده از فناوری دوزه کشی [پاورقی ۶۹] ممنوع است. پاورقی ۶۹ - bonding ماده ۳۷ - الکترود اتصال زمین قائم (لوله یا میله)، در زمان نصب باید سالم و بدون هرگونه خراشیدگی و زنگ زدگی و خمیدگی و فرورفتگی باشد. ماده ۳۸ - الکترودهای میله ای اتصال زمین، در صورت عدم وجود مانع باید به صورت قائم نصب شوند. ماده ۳۹ - فاصله بین الکترودهای میله ای اتصال زمین حداقل باید برابر مجموع طول دو الکترود باشد. ماده ۴۰ - قطر الکترودهای میله ای از جنس مس و فولاد با پوشش مس به ترتیب ۱۲ و ۱۶ میلی متر و برای میله هایی از جنس فولاد گالوانیزه ۱۶ میلی متر باید باشد. بخش سوم - الکترودهای افقی ماده ۴۱ - حداقل سطح مقطع تسمه مسی، به عنوان الکترود افقی اتصال زمین، نباید از ۵۰ میلی مترمربع و ضخامت آن نباید از ۲ میلی متر کمتر باشد. ماده ۴۲ - حداقل سطح مقطع تسمه فولادی گالوانیزه گرم، به عنوان الکترود افقی اتصال زمین، نباید از ۱۰۰ میلی مترمربع و ضخامت آن نباید از ۳ میلی متر کمتر باشد. ماده ۴۳ - حداقل سطح مقطع برای سیم مسی چند مفتولی، به عنوان الکترود افقی اتصال زمین، نباید از ۲۵ میلی مترمربع کمتر باشد. ماده ۴۴ - قطر هیچ یک از مفتول های تشکیل دهنده سیم مسی به عنوان الکترود افقی اتصال زمین، نباید از ۷ /۱ میلی متر کوچک تر باشد و استفاده از هادی های افشان به عنوان الکترود افقی ممنوع است. ماده ۴۵ - الکترودهای افقی باید در عمقی که پایین تر از عمق یخ زدگی منطقه باشد، نصب شوند. بخش چهارم - الکترودهای چنبره ای ماده ۴۶ - برای الکترود چنبره ای باید از سیم لختی با نمره ۵۰ به صورت حلقه ای با شعاع بیرونی ۴۰ سانتی متر تعداد ۵ حلقه (که در ته چاه اتصال زمین قرار میگیرد) استفاده شود. بخش پنجم - الکترودهای حلقوی ماده ۴۷ - اگر برای تاسیسات موجود، از الکترود افقی پیرامونی [پاورقی ۷۰] به عنوان الکترود زمین استفاده میشود، عمق دفن الکترود حداقل باید یک متر باشد. پاورقی ۷۰ - Ring ماده ۴۸ - اندازه حداقل انواع الکترودهای اتصال زمین از جنس فولاد باید طبق جدول پ - پ - ۱ پیوست پ باشد. ماده ۴۹ - اندازه حداقل انواع الکترودهای اتصال زمین از جنس مس باید طبق جدول پ - پ - ۲ پیوست پ باشد. بخش ششم - الکترودهای متفرقه ماده ۵۰ - استفاده از قسمت های فلزی بتن مسلح فونداسیون، به عنوان یک الکترود اتصال زمین موثر با رعایت شرایط ذیل مجاز است: ۱ - در سامانه زمین صاعقه گیر از آن به عنوان هادی نزولی صاعقه گیر استفاده نشود؛ ۲ - بین تمام فونداسیون ساختمان و بستر زمین اطراف آن، عایق بندی رطوبتی انجام نشده و بتن فونداسیون به طور مستقیم و کامل با خاک در تماس باشد؛ ۳ - از این نوع الکترود به تنهایی به عنوان سامانه زمین استفاده نشود. تبصره - اگر در هنگام احداث ساختمان از میلگرد به عنوان هادی مدفون در بتن استفاده میشود، قطر آن حداقل ۱۰ میلی متر و اگر از سیم مسی لخت استفاده میشود، مقطع آن باید حداقل ۲۵ میلی مترمربع باشد. ماده ۵۱ - استفاده از بتن مسلح پی به عنوان الکترود اتصال زمین، در پی هایی با عمق کمتر از ۸ /۰ متر ممنوع است. ماده ۵۲ - بین کلیه اجزای فلزی که جزء الکترود اتصال زمین محسوب می شوند، باید اتصال الکتریکی مطمئن برقرار شود. ماده ۵۳ - استفاده از تاسیسات زیر سطح زمین نفت و فرآورده های نفتی و گاز و هوای فشرده و فاضلاب و لوله کشی آب شهری به عنوان الکترود زمین یا هادی حفاظتی ممنوع است. ماده ۵۴ - حداقل سطح مقطع هادی حفاظتی باید مطابق جدول پ - پ - ۳ پیوست پ باشد. تبصره - چنانچه هادی حفاظتی به صورت مشترک برای دو یا چند مدار مورد استفاده قرار گیرد، اندازه آن باید با توجه به اندازه سیم فاز بزرگ تر انتخاب شود. ماده ۵۵ - اگر روکش هادی حفاظتی (PE) و هادی فاز متفاوت باشد و هادی حفاظتی در برابر صدمات مکانیکی حفاظت شده باشد، حداقل سطح مقطع آن برای نوع مسی ۵ /۲ میلی مترمربع و در صورتی که هادی حفاظتی در برابر صدمات مکانیکی حفاظت نشده باشد، حداقل سطح مقطع آن برای نوع مسی باید ۴ میلی مترمربع باشد. این مقدار در هر دو حالت برای نوع آلومینیومی نباید کمتر از ۱۶ میلی مترمربع باشد. ماده ۵۶ - استفاده از سینی کابل ها و لدر [پاورقی ۷۱] و نظایر آن در صورتی که پیوستگی در تمام طول آن حفظ شود، به عنوان هادی حفاظتی مجاز است؛ به شرطی که هر دو انتهای آن ها در سمت بار و منبع به زمین وصل شوند. پاورقی ۷۱ - Ladder فصل چهارم - مقاومت ویژه خاک و محل نصب الکترودها ماده ۵۷ - محل نصب الکترود اتصال زمین بر حسب انواع خاک به ترتیب اولویت ذیل باید انتخاب شود: [پاورقی ۷۲] پاورقی ۷۲ - برای کسب اطلاعات بیشتر در خصوص اولویت محل نصب الکترود زمین بر حسب انواع خاک به پیوست ب مراجعه شود. ۱ - زمین باتلاقی؛ ۲ - زمین رسی یا چمنزار؛ ۳ - زمین رسی مخلوط با کمی ماسه؛ ۴ - زمین رسی مخلوط با سنگریزه و شن و ماسه؛ ۵ - شن تر یا نمناک یا پیت. ماده ۵۸ - محل نصب الکترودها باید به گونه ای انتخاب شود که زهکشی آن کم باشد. ماده ۵۹ - نصب الکترودهای اتصال زمین در زمین های مملو از آب و بستر رودخانه ها و مسیل ها و مسیر عبور آب های جاری و زیرزمینی و مسیر احتمالی آبرفت های آلوده به کودهای زمین کشاورزی و در چاه فاضلاب و حوزه نفوذ پساب آن و نیز خاک دستی ممنوع است. تبصره ۱ - در صورت وجود خاک دستی در مکان نصب الکترود اتصال زمین باید برای دسترسی به خاک بکر و دست نخورده تا عمق بیشتری حفر نمود. تبصره ۲ - ریختن نخاله های ساختمانی و سنگ و شن در اطراف الکترود ممنوع است. ماده ۶۰ - مکان نصب الکترود اتصال زمین باید به گونه ای انتخاب شود که چاه فاضلاب یا آب در حوزه ولتاژی آن قرار نگیرد. ماده ۶۱ - اگر چاه آب بلااستفاده در محل موجود باشد، استفاده از آن برای نصب الکترود اتصال زمین مجاز است؛ به شرط آن که از این پس تنها برای این منظور مورد استفاده قرار گیرد. ماده ۶۲ - در ارتفاعات سنگلاخی و صخره ای که امکان حفاری عمیق در آنها وجود ندارد، برای اجرای سامانه اتصال زمین، باید شیارهایی ایجاد شده و تسمه مسی در داخل آن قرار گرفته و روی تسمه با مواد مناسب آماده سازی خاک (الکترولیت مناسب) پوشانده و کلیه اتصالات در زیر خاک به هم جوش داده شوند. ماده ۶۳ - در مناطقی که مقاومت ویژه خاک بالا است، استفاده از الکترولیت با شرایط ذیل مجاز است: ۱ - ترکیب های افزودنی (الکترولیت) مورد استفاده در الکترود باید طوری طراحی و ساخته شوند که عملکرد آنها برای اشخاص و محیط اطراف قطعات استفاده شده، مطمئن و بی خطر باشد. ۲ - تمامی ترکیبات افزودنی برای زمین کردن باید طبق استاندارد ملی ایران به شماره ۷ - ۱۸۴۹۹ INSO: مورد آزمون قرار گرفته و از استاندارد لازم برخوردار باشد. تبصره - در صورت بازنگری استاندارد یاد شده، آخرین نسخه استاندارد معتبر خواهد بود. ۳ - مواد به کار رفته برای الکترولیت از ویژگی های زیر برخوردار باشد: ۳ - ۱ - مقاومت مخصوص پایین؛ ۳ - ۲ - خورندگی خیلی پایین؛ ۳ - ۳ - طول عمر بالا؛ ۳ - ۴ - سازگاری با محیط زیست؛ ۳ - ۵ - جذب رطوبت بالا؛ ۳ -۶ - PH در محدوده خنثی تا اندکی قلیایی (بین ۸ و ۵ /۸)؛ ۳ - ۷ - مقاومت در برابر شسته شدن توسط آ ب های سطحی و زیرزمینی؛ ۳ - ۸ - چسبندگی مناسب به الکترود زمین. ماده ۶۴ - در صورت استفاده از بیش از یک الکترود، برای دستیابی به کمترین مقاومت الکتریکی معادل، حداقل فاصله دو الکترود باید به گونه ای باشد که در حوزه ولتاژ یکدیگر قرار نگیرند. ماده ۶۵ - ترمینال اصلی سامانه اتصال زمین باید قابل دسترسی باشد تا در هنگام اندازه گیری های مربوط به اتصال زمین امکان جداسازی تاسیسات از سامانه مذکور وجود داشته باشد. ماده ۶۶ - الکترود اتصال زمین باید در عمقی نصب شود که سرمای انجماد نتواند به آن نفوذ کند. ماده ۶۷ - تمام سامانه اتصال زمین باید دارای شناسنامه صادره از سوی مشاوران و خدمات دهندگان حفاظت فنی و ایمنی حاوی مشخصات کامل آن شامل نوع و جنس الکترود یا الکترودها و ابعاد آنها و تاریخ احداث و محل استقرار و جنس خاک و مقدار مقاومت اندازه گیری شده اولیه و دوره های بعدی و تغییرات سالیانه و مستندات بررسی سامانه اتصال زمین باشد. فصل پنجم - همبندی سامانه بخش اول - همبندی اصلی ماده ۶۸ - برای اجرای همبندی اصلی، باید هادی حفاظتی و هادی خنثی و لوله های فلزی آب و لوله های فلزی گاز پس از کنتور و لوله ها و کانال های فلزی اصلی سایر تاسیسات نظیر سامانه های حرارت مرکزی و تهویه هوا و داکت و دودکش ها و الکترود اصلی و فرعی اتصال زمین و تمامی قسمت های اصلی فلزی ساختمان اعم از اسکلت فلزی و آرماتورهای بتن مسلح و ستون ها و چارچوب ها و در و پنجره های فلزی و ریل های کابین و ریل های وزنه تعادل آسانسورهای کششی و جک آسانسورهای هیدرولیکی و سامانه حفاظت در برابر صاعقه و سرپیچ همه نگهدارنده های لامپ و پریزها و اتصالات و ابزارهای مشابه را به وسیله هادی های جداگانه بر روی شینه اصلی اتصال زمین ساختمان به یکدیگر متصل نمود. تبصره ۱ - برای انجام همبندی با سامانه حفاظت در برابر آذرخش باید از تجهیزات حفاظتی مناسب در مسیر شینه اصلی اتصال زمین استفاده شود. تبصره ۲ - در صورت وجود حفاظت کاتدیک برای تجهیزات فلزی (لوله ها و مخازن) مدفون، باید برای همبندی از تجهیزات حفاظتی محدودساز ولتاژ با شکاف هوایی (Surge Gap) استفاده شود. ماده ۶۹ - تمامی هادی های حفاظتی مدارهای پریز و روشنایی باید با سامانه اتصال زمین همبندی شوند. ماده ۷۰ - قسمت های هادی بیگانه که از بیرون ساختمان شروع شده و تا درون آن نیز ادامه دارند، باید در نزدیک ترین نقطه ممکن به نقطه ورودی ساختمان به سامانه اتصال زمین همبندی شوند. ماده ۷۱ - اگر لوله ورودی آب به ساختمان، غیرفلزی باشد ولی درون ساختمان از لوله فلزی استفاده شود، همبندی بخش فلزی به ارت اصلی الزامی است. ماده ۷۲ - اگر بخش های مختلف لوله های فلزی موجود در کارگاه با مفصل های دی الکتریک جدا شده باشند، همبندی تمام بخش های فلزی به سامانه اصلی الزامی است. ماده ۷۳ - در تابلوی برقی که درِ آن دارای هادی های برق دار است، هم تابلو و هم درِ آن، هادی در دسترس (ECP) محسوب شده و باید به سامانه اتصال زمین همبندی شوند. در این شرایط، باید تابلو و درِ آن نیز با هم همبندی شوند. ماده ۷۴ - در مواردی که تابلوی برق دارای قسمت های برق دار در دسترس است و درِ آن به عنوان محصورکننده محسوب میشود، همبندی درِ تابلو با هسته آن الزامی است. ماده ۷۵ - کلیه تاسیسات مکانیکی و اجزای فلزی مدفون شده در خاک، در مجاورت الکترود اتصال زمین باید با سامانه اتصال زمین همبندی شود. ماده ۷۶ - در هنگام همبندی اسکلت فلزی ساختمان و میلگردها و ستون ها و تیرهای فلزی ساختمان باید از اتصال الکتریکی تمام بخش های اسکلت به یکدیگر اطمینان حاصل شود. ماده ۷۷ - اتصال شناژها و تیرهای فلزی پیرامونی چارچوب راه پله و آسانسور با شبکه همبندی سامانه اتصال زمین الزامی است. ماده ۷۸ - در بخش هایی از کارگاه که به طور معمول در کف آن ها آبریزی میشود، یکی از شناژها یا ستون های فلزی باید با سامانه اتصال زمین همبندی شود. ماده ۷۹ - تجهیزات فلزی که در حین کار احتمال برق دار شدن داشته باشد، باید قبل از استفاده از آنها به سامانه اتصال زمین وصل شوند. ماده ۸۰ - تمام تجهیزات الکتریکی و قسمت های فلزی تجهیزات متحرک موجود در کارگاه اعم از بالابرها و جرثقیل ها و نظایر آن باید به سامانه اتصال زمین متصل شود. تبصره - ریل های جرثقیل ها و چارچوب آسانسور باید با سامانه اتصال زمین همبندی شوند. ماده ۸۱ - تمامی ستون های واقع در گوشه های خارجی سازه کارگاه باید با سامانه اتصال زمین همبندی شوند. ماده ۸۲ - تمام بخش های نرده ها و پله های فلزی باید با سامانه اتصال زمین همبندی شوند. ماده ۸۳ - تمام بخش های فلزی داخلی و خارجی کانکس ها و اتاقک های فلزی باید به سامانه اتصال زمین وصل شوند. ماده ۸۴ - تمامی قطعات شبکه همبند سامانه اتصال زمین باید از طریق اتصالات الکتریکی مطمئن، به یکدیگر وصل شوند. ماده ۸۵ - در تمامی نقاطی که ناپیوستگی در شبکه همبند سامانه اتصال زمین وجود دارد، باید بین دو بخش اتصال الکتریکی مطمئن برقرار شود. ماده ۸۶ - در تمامی گوشه های سازه که قطعات شبکه همبند از دو طرف به هم می رسند، باید اتصال الکتریکی مطمئن بین دو طرف برقرار شود. ماده ۸۷ - در تمامی انشعاباتی که از یک قطعه از شبکه همبند اتصال زمین گرفته میشود (مانند سه راهی ها) باید اتصال الکتریکی مطمئن برقرار شود. ماده ۸۸ - در هر نقطه ای که قطعات طولی و عرضی شبکه همبند اتصال زمین از روی هم عبور می کنند، (چهارراهی ها) باید اتصال الکتریکی مطمئن برقرار شود. ماده ۸۹ - در سازه های اسکلت فلزی که تیرها و ستون ها با استفاده از پیچ و مهره به یکدیگر متصل شده اند، برای ایجاد اتصال الکتریکی مطمئن بین قطعات فلزی شبکه همبند سامانه اتصال زمین، باید از یک قطعه سیم مسی رابط [پاورقی ۷۳] استفاده شود. پاورقی ۷۳- Jumper ماده ۹۰ - اتصال سیم رابط بین قطعات فلزی شبکه همبند سامانه اتصال زمین به قطعات فولادی باید به روش جوش ترمیت و یا با استفاده از کابلشو انجام شود و این اتصال همواره در دسترس و قابل بازرسی و تعمیر باشد. ماده ۹۱ - سیم رابط بین قطعات فلزی شبکه همبند سامانه اتصال زمین باید از انحنای لازم برای انبساط و انقباض قطعات متصل شونده برخوردار باشد و پس از بسته شدن، نباید در حالت کشیده قرار گیرد. ماده ۹۲ - یکی از نقاط اتصال شبکه همبند به سامانه اتصال زمین ساختمان، باید روی نزدیک ترین ستون به تابلوی اصلی برق (محل نصب شینه اصلی اتصال زمین) قرار گیرد. ماده ۹۳ - مقاومت کلی همبندی سامانه اتصال زمین بین دورترین نقاط نباید از ۲ /۰ اهم تجاوز کند. ماده ۹۴ - هر هادی همبندی سامانه اتصال زمین باید دارای برچسب یا پلاکی باشد که مشخص کننده کاربرد آن هادی بوده و معلوم کند که چه نقاطی را به یکدیگر وصل می کند. ماده ۹۵ - در کلیه نقاطی که ممکن است در شرایط بهره برداری به دلیل تعمیر، اتصال سامانه زمین جدا شود (مانند لوله های آب و گاز) برچسب هشداردهنده مبنی بر عدم جداسازی هادی همبندی سامانه زمین نصب شود. بخش دوم - همبندی اضافی ماده ۹۶ - در کلیه محیط های خیس، نمناک و مرطوب و مکان هایی که امکان پاشش آب و تشکیل بخار آب وجود دارد، اعم از حمام و آشپزخانه و آبدارخانه و رستوران و محل شستشو و چربی زدایی و آبکاری فلزات و نظایر آن باید همبندی اضافی به سامانه اتصال زمین اجرا شود. ماده ۹۷ - همبندی اضافی برای هم پتانسیل کردن باید موارد ذیل را در برگیرد: ۱ - بدنه فلزی کلیه تجهیزات الکتریکی نصب ثابت؛ ۲ - قسمت هادی بیگانه از هر نوع؛ ۳ - قسمت های فلزی در دسترس در ساختمان ها از جمله اسکلت فلزی. ماده ۹۸ - در حمام ها و استخرها و سرویس های بهداشتی هر دو لوله فلزی آب گرم و سرد باید به مسیر همبندی اضافی وصل شوند. ماده ۹۹ - ترمینال همبندی اضافی در مکان های مرطوب باید در خارج از آن مکان و روی دیوار یکی از فضاهای مجاور نصب شود. ماده ۱۰۰ - در مکان هایی که اجرای همبندی اضافی به سامانه اتصال زمین الزامی است، باید ترمینال همبندی اضافی به صورت شینه مسی روکار یا بلوک ترمینال در داخل یک جعبه قابل بازدید تحت عنوان جعبه همبندی اضافی نصب شود. ماده ۱۰۱ - اجرای همبندی اضافی برای تمامی تجهیزات الکتریکی و هادی های بیگانه واقع بر بام کارگاه از جمله برج های خنک کننده و میله آنتن و نرده فلزی و شیروانی فلزی الزامی است. ماده ۱۰۲ - اجرای همبندی اضافی برای تابلوهای برق مجاور یکدیگر الزامی است. ماده ۱۰۳ - حداقل سطح مقطع هادی همبندی اضافی به سامانه اتصال زمین باید طبق جدول پ - پ - ۴ پیوست شماره پ انتخاب شود. ماده ۱۰۴ - سطح مقطع هادی همبندی اضافی که بدنه فلزی دو دستگاه الکتریکی را به هم وصل می کند، نباید از کوچکترین هادی حفاظتی مدارهای تغذیه کننده و متصل به بدنه های هادی دو دستگاه مذکور کوچکتر باشد. ماده ۱۰۵ - سطح مقطع هادی همبندی اضافی بین بدنه تجهیز الکتریکی و هادی بیگانه، نباید از نصف سطح مقطع هادی حفاظتی مدار تغذیه کننده تجهیز الکتریکی کوچکتر باشد. ماده ۱۰۶ - برای حذف هرگونه اختلاف پتانسیل، در مکان هایی که استفاده از سامانه های ذاتاً ایمن ضرورت دارد، باید یک شینه محلی تعبیه شود و یک شبکه همبند محلی متشکل از شیلد کابل ها و تجهیزات ابزار دقیق و بخش های فلزی تجهیزات و محفظه ها و سینی و نردبان کابل ها و کلیه هادی های بیگانه برقرار شود. ماده ۱۰۷ - اگر اتصال زمین شیلد کابل در بیش از یک نقطه، از الزامات ایمنی بوده و این الزام با مسایل تداخلات الکترومغناطیسی (EMC) [پاورقی ۷۴] در تناقض باشد، باید از کابل های دوغلافه (دارای دو شیلد) استفاده نمود. در این حالت، غلاف خارجی برای برآوردن الزامات ایمنی از چند نقطه و غلاف داخلی برای الزامات EMC از یک سر ارت شود. پاورقی ۷۴ - Electro Magnetic Compatibility ماده ۱۰۸ - پس از اتمام هرگونه عملیات افزودن و تغییر دائمی یا موقتی در تاسیسات موجود، باید آرایش های همبندی هم پتانسیل مدار مصرف کننده و سامانه اتصال زمین مجدداً مورد بررسی و اندازه گیری قرارگیرد. ماده ۱۰۹ - از شینه اصلی اتصال زمین باید انشعاباتی برای تجهیزات کمکی شامل تابلوهای کنترل و رله و اجزای فلزی سازه ها و تاسیسات اطفای حریق در نظر گرفته شوند. ماده ۱۱۰ - اتصالات انشعابی باید از شینه اصلی اتصال زمین برای هر یک از دستگاه های تاسیسات، انتقال داده شوند و در صورتی که چند دستگاه الکتریکی در کنار یکدیگر قرار داشته باشند، اتصال سری آنها ممنوع است. ماده ۱۱۱ - در تجهیزات الکتریکی مرکب نظیر تسمه نقاله و سامانه بسته بندی و کوره های تونلی باید از پیوستگی الکتریکی قسمت های فلزی آن اطمینان حاصل شود و حداقل در دو نقطه به سامانه زمین همبند شوند. همچنین، باید از اتصال همبندی با هادی های بیگانه پیرامون این تجهیزات نیز اطمینان حاصل شود. ماده ۱۱۲ - همبندی سامانه اتصال زمین با مولدهای فرعی برق مطابق دستورالعمل کارخانه سازنده الزامی است. ماده ۱۱۳ - در سامانه اتصال زمین باید از پیوستگی اتصالات ارت در کل سامانه از بدنه دستگاه تا چاه ارت و بین الکترودها اطمینان حاصل شود و عواملی مانند زنگ زدگی یا اتصال روی سطوح رنگ دار، پیوستگی را مختل نکند. فصل ششم - اتصال زمین و همبندی پست های برق بخش اول - کارگاه های فاقد پست برق و منشعب از شبکه فشار ضعیف عمومی ماده ۱۱۴ - کارگاه هایی که فاقد پست برق هستند و برق را به صورت انشعاب تک فاز (فاز + نول) و یا سه فاز (۳ فاز + نول) از شبکه برق تحویل می گیرند و دسترسی به شینه نول و ارت منبع ندارند، باید سامانه اتصال زمین آنها در تابلوی برق اصلی S - C - TN باشد. ماده ۱۱۵ - در سامانه اتصال به زمین S - C - TN، تابلوی توزیع برق اصلی باید دارای ۲ شینه مجزای نول و ارت باشد که با یک هادی رابط (جامپر) به یکدیگر اتصال داشته و سیم نول ورودی به شینه نول و هادی زمین به شینه ارت متصل شوند. ماده ۱۱۶ - در سامانه اتصال به زمین S - C - TN، مقاومت الکتریکی الکترود اتصال زمین در محل تفکیک نول و اتصال زمین (ارت) باید کمتر از ۲ اهم باشد. تبصره - در شرایطی مانند سامانه توزیع هوایی که احتمال پاره شدن اتصال نول وجود دارد، انتخاب مقادیر پایین تر برای الکترود اتصال زمین ارجح خواهد بود. بخش دوم - کارگاه های دارای یک پست برق و منشعب از شبکه فشار متوسط [پاورقی ۷۵] پاورقی ۷۵ - Single - Source systems ماده ۱۱۷ - در کارگاه های دارای پست برق اختصاصی زمینی و یا هوایی با یک ترانسفورماتور، سامانه اتصال زمین باید S - TN یا S - C - TN باشد. ماده ۱۱۸ - در کارگاه های با پست برق اختصاصی تک منبع، در صورتی استفاده از سامانه C - TN مجاز است که اتصالات مسیر هادی حفاظتی - خنثی (PEN) دائمی بوده و به هیچ عنوان احتمال قطع شدن و یا پارگی سیم یا کابل حفاظتی - خنثی PEN وجود نداشته باشد. ماده ۱۱۹ - اگر بنا بر ضرورت کارکرد دستگاه، به کار بستن سامانه اتصال زمین TT اجتناب ناپذیر باشد، باید در محل تفکیک ارت از آرایش TN به آرایش TT، تجهیزات حفاظتی جریان تفاضلی (RCD) نصب گردد. بخش سوم - کارگاه های دارای دو یا چند منبع برق موازی [پاورقی ۷۶] پاورقی ۷۶ - Multiple - source systems ماده ۱۲۰ - در سامانه های برق با چند منبع، اتصال مستقیم نول ترانسفورماتور یا ژنراتور برق به اتصال زمین ممنوع است. ماده ۱۲۱ - در آرایش TN سامانه های با چند منبع موازی، اتصال رابط از نول تا محل اتصال ارت باید به طور کامل عایق (ایزوله) باشد و هیچ گونه تجهیز مصرف کننده برق به آن متصل نشود. ماده ۱۲۲ - در سامانه های برق با چند منبع، هادی رابط بین نول های منابع و هادی حفاظتی PE باید تنها در تابلوی برق اصلی به هم متصل شوند. تبصره - اتصال مجدد هادی حفاظتی PE پس از تابلوی برق اصلی مجاز است. ماده ۱۲۳ - در سامانه اتصال زمین، استفاده از زمین مشترک برای سمت فشار قوی پست و فشار ضعیف ترانسفورماتور ممنوع است. ماده ۱۲۴ - برای جلوگیری از ولتاژ انتقالی ناشی از انتقال خیز ولتاژ زمین (GPR) از پست های فشار قوی و شبکه زمین نیروگاه ها به مناطق دوردست توسط هادی های بیگانه (مانند ریل قطار و لوله های فلزی آب و گاز و شیلد کابل ها و سینی و یا نردبان فلزی کابل ها و غیره) باید در محل خروج این تجهیزات از حوزه شبکه زمین، به کمک ایجاد شکاف و یا اتصالات و رابط های عایق الکتریکی، ارتباط پیوسته الکتریکی هادی پراکنده در داخل و خارج حوزه اثر شبکه زمین قطع شود. برحسب نیاز، باید در ادامه مسیر در چند نقطه هادی مورد نظر زمین شود به گونه ای که اطمینان حاصل شود ولتاژ انتقالی خطرناکی از شبکه زمین فشار قوی به منطقه دوردست منتقل نمی شود. تبصره - در صورتی که از قبل اشیای فلزی با قابلیت انتقال ولتاژ به ساختمان ها و زمین های اطراف در کنار الکترود فشار قوی و سازه فلزی پست موجود باشد، باید به یکی از روش های ارت کردن متعدد در طول مسیر و یا ایزوله کردن در طول مسیر از انتقال ولتاژهای خطرناک به دوردست جلوگیری شود. ماده ۱۲۵ - در کارگاه هایی که دو پست یا بیشتر، سالن واحدی را که دارای اسکلت فلزی است، تغذیه می کنند، وجود همبندی بین دو پست علاوه بر همبندی اسکلت فلزی الزامی است. ماده ۱۲۶ - در پست های برق که هر دو ولتاژ فشار قوی و فشار ضعیف در کنار هم وجود دارند، در صورت امکان احداث دو الکترود زمین مستقل از هم، باید فاصله بین دو الکترود زمین فشار قوی و فشار ضعیف از ۲۰ متر کمتر نباشد و هیچ گونه ارتباط هادی در فاصله بین دو الکترود زمین وجود نداشته باشد. ماده ۱۲۷ - اگر در پست برق، تفکیک عایقی تابلوهای برق فشار ضعیف از تابلوهای برق فشار قوی، ترانسفورماتور و سازه فلزی پست برق تامین شده باشد، باید بدنه تابلوی برق فشار ضعیف و نقطه خنثای برق فشار ضعیف (نول) به الکترود زمین فشار ضعیف که حداقل ۲۰ متر از سازه پست دورتر باشد، متصل شود و کلیه بدنه های تابلوی برق فشار قوی، ترانسفورماتور و کلیه قطعات فلزی سازه پست به الکترود زمین فشار قوی (داخل یا مجاور پست) متصل گردد. ماده ۱۲۸ - در صورت امکان احداث دو الکترود زمین مستقل از هم در پست برق، اگر امکان جداسازی عایقی تابلوهای برق فشار ضعیف از تجهیزات برق فشار قوی و سازه فلزی پست برق وجود نداشته باشد، باید بدنه تابلو برق فشار ضعیف، بدنه تابلوهای برق فشار قوی و ترانسفورماتورها و نیز کلیه اجزای فلزی سازه پست برق به الکترود زمین فشار قوی متصل گردد و نقطه خنثای برق فشار ضعیف با استفاده از کابل و غلاف کابل غیرفلزی به الکترود اتصال زمین فشار ضعیف در فاصله حداقل ۲۰ متری از پست برق، اتصال داده شود. ماده ۱۲۹ - اگر در پست برق امکان احداث دو الکترود زمین مستقل وجود نداشته باشد، باید از یک الکترود زمین مشترک برای هر دو منظور فشار قوی و فشار ضعیف استفاده شود. در این صورت، مقاومت کل الکترود زمین نسبت به جرم کلی زمین نباید از یک اهم تجاوز کند. ماده ۱۳۰ - اگر هر یک از خطوط برق فشار قوی ورودی یا خروجی پست برق یا حتی بخشی از این خطوط در فاصله ای کمتر از ۳ کیلومتر از پست برق، از نوع خط هوایی باشد، باید علاوه بر مجهز بودن خط به برقگیر، از دو الکترود زمین مجزا که خارج از حوزه ولتاژ یکدیگر باشند، به منظور فشار ضعیف و فشار قوی استفاده شود. ماده ۱۳۱ - در حالتی که پست برق دارای دو الکترود زمین مجزای فشار قوی و فشار ضعیف باشد و بدنه تابلوهای برق فشار ضعیف همراه با بدنه تابلوها و تجهیزات برق فشار قوی به الکترود زمین فشار قوی متصل بوده و نقطه خنثای برق فشار ضعیف به الکترود زمین فشار ضعیف وصل باشد، تابلوهای برق فشار ضعیف باید با درجه عایق بندی بالاتری نسبت به ولتاژ اسمی بین فاز و خنثی (نول) انتخاب شود. فصل هفتم - انتخاب و نصب هادی زمین ماده ۱۳۲ - سیم اصلی اتصال زمین بین الکترود ارت و شینه اصلی ارت باید مسی و حداقل دارای سطح مقطع ۳۵ میلی مترمربع باشد. ماده ۱۳۳ - برای هر الکترود اتصال زمین باید یک جعبه آزمون و بازدید جداگانه به ابعاد مناسب تعبیه شود که علامت زمین به صورت دائمی روی آن حک باشد. ماده ۱۳۴ - هرگونه انشعاب از هادی های اتصال بین الکترود اتصال زمین و جعبه آزمون ممنوع است و تمامی انشعابات و تشکیل حلقه شبکه سامانه اتصال زمین باید پس از جعبه آزمون انجام شود. ماده ۱۳۵ - مسیر سیم های ارتباط الکترود ارت با شینه اصلی اتصال زمین باید کوتاه ترین مسیر بوده و این سیم ها تا حد ممکن مستقیم و بدون پیچ و خم باشد. ماده ۱۳۶ - از آلومینیوم لخت یا آلومینیوم دارای پوشش مسی نباید در تماس با زمین چه به عنوان الکترود و چه به عنوان هادی زمین استفاده شود. در محیط های مرطوب نیز نباید از این مواد به عنوان هادی زمین استفاده نمود. ماده ۱۳۷ - سیم های لخت و سیم های عایق بندی شده با روکش بیرونی سبز و زرد یا ترکیب سبز و زرد، فقط باید برای هادی های زمین تجهیزات و همبندی مورد استفاده قرار گیرند. ماده ۱۳۸ - سیم هادی زمین باید از استحکام مکانیکی لازم و مقاومت در برابر خوردگی شیمیایی و الکتروشیمیایی برخوردار باشد. ماده ۱۳۹ - سیم لخت اتصال زمین نباید از داخل لوله های فلزی عبورکند. ماده ۱۴۰ - در کابل هایی که سطح مقطع سیم نول نصف سطح مقطع هر سیم فاز است، سطح مقطع سیم اتصال زمین (هادی حفاظتی PE) و نول باید یکسان باشد. ماده ۱۴۱ - وجود شینه اتصال زمین (ارت) در تابلوی اصلی برق الزامی است، به طوری که سیم اتصال زمین از الکترود به این شینه آمده و سپس از ترمینال اصلی به قسمت های مختلف منتقل شود. ماده ۱۴۲ - وجود شینه نول در تابلوی اصلی برق الزامی است و باید روی مقره عایق سوار شود. ماده ۱۴۳ - در سامانه S - C - TN، پس از محل تفکیک نول و ارت، اتصال مجدد نول و ارت ممنوع است. ماده ۱۴۴ - جنس اتصالات سیم اصلی اتصال زمین به الکترود، باید به گونه ای باشد که با مواد به کار رفته در الکترود و سیم اتصال زمین سازگار بوده و میزان خورندگی گالوانیک به حداقل برسد. ماده ۱۴۵ - اتصالات و بست های مربوط به سامانه اتصال زمین باید از نظر مکانیکی مقاوم بوده و اتصال محکمی را برقرار کنند. ماده ۱۴۶ - در صورت استفاده از تسمه به عنوان سیم اتصال زمین و اتصال آن به تجهیزات نباید تسمه را برای پیچی که قطر آن از یک سوم پهنای تسمه بیشتر است، سوراخ کرد. ماده ۱۴۷ - هادی های همبندی برای هم پتانسیل سازی باید از استحکام مکانیکی مناسب برخوردار بوده و مقاومت الکتریکی آنها (قابل صرف نظر) باشد. ماده ۱۴۸ - حداقل اندازه سطح مقطع هادی همبندی اصلی باید به شرح ذیل باشد: ۱ - هادی مسی: ۶ میلی مترمربع ۲ - هادی آلومینیومی: ۱۶ میلی مترمربع ۳ - هادی فولادی: ۵۰ میلی مترمربع ماده ۱۴۹ - حداقل سطح مقطع هادی های حفاظتی و همبندی اضافی باید به شرح جدول پ - پ - ۵ پیوست پ باشد. فصل هشتم - اندازه گیری مقاومت الکتریکی الکترود زمین ماده ۱۵۰ - پیش از اندازه گیری مقاومت الکتریکی الکترود اتصال زمین باید تاسیسات اتصال زمین از منبع تغذیه برق یا شبکه کاملاً قطع شده باشد و تا انتهای آزمون از برق تغذیه جدا باشد. ماده ۱۵۱ - پیش از اندازه گیری مقاومت الکتریکی الکترود اتصال زمین باید هادی زمین از الکترود زمین جدا شده باشد. ماده ۱۵۲ - هنگام اندازه گیری مقاومت الکتریکی الکترود زمین، استفاده ازدستکش و کفش عایق الکتریکی ایمن الزامی است. ماده ۱۵۳ - انجام اندازه گیری مقاومت الکتریکی سامانه اتصال زمین، در روزهای طوفانی و بارانی و برفی و زمان هایی که احتمال وقوع آذرخش باشد، ممنوع است. ماده ۱۵۴ - با توجه به اثر تغییرات اقلیمی در مناطق سنگی و فاقد پوشش گیاهی یا دارای دوره یخبندان طولانی روی مقاومت سامانه زمین، اندازه گیری مقاومت باید در بدترین شرایط موجود انجام شود؛ مگر اینکه با اقدامات اصلاحی مانند آبیاری مستمر در طول سال از ثابت بودن مقاومت سامانه زمین اطمینان حاصل شود. ماده ۱۵۵ - اگر در زمان اندازه گیری مقاومت الکتریکی سامانه اتصال زمین، پراب های جریان و ولتاژ دور از دید فرد آزمون کننده باشد، یا اگر سیم های آزمون در فضایی قرار گیرند که در دسترس عموم باشند، این نقاط باید به طور مداوم و تا زمانی که سیگنال آزمون اعمال میشود یا پتانسیل های دور از محل اندازه گیری بالای ۵۰ ولت هستند، تحت نظر و پایش فرد مراقب که ارتباط بی سیم با اپراتور دستگاه اندازه گیری (فرد آزمون کننده) دارد، باشند. ماده ۱۵۶ - در هنگام اندازه گیری مقاومت الکترود زمین، برای به حداقل رسیدن خودالقایی، هادی ها (سیم ها) باید به طور کامل از روی قرقره ها باز شوند. ماده ۱۵۷ - هنگام اندازه گیری مقاومت الکترود زمین، باید الکترودهای اندازه گیری تا حد امکان از اجسام فلزی گسترده در زیر زمین مانند لوله کشی فلزی آب یا زره کابل ها دور باشند. تبصره - در شرایطی که احتمال وجود اشیای مدفون فلزی مانند لوله های فلزی آب در راستای مسیر اندازه گیری وجود داشته باشد، باید اندازه گیری دیگری که ترجیحاً عمود بر مسیر قبلی باشد، انجام شده و در صورت اختلاف دو مقدار، عدد بیشتر که معرف کمترین اثر عوامل خطای ناشی از فلزات مدفون است، ملاک اندازه گیری قرار گیرد. ماده ۱۵۸ - پیش از اقدام به اندازه گیری مقاومت الکتریکی الکترودهای زمین باید ولتاژهای احتمالی روی سامانه زمین اندازه گیری شوند و از قابل قبول بودن آن با توجه به دفترچه راهنمای دستگاه، اطمینان حاصل شود. ماده ۱۵۹ - برای اندازه گیری مقاومت الکتریکی الکترودهای زمین، پیش از جدا کردن یک الکترود از سامانه زمین باید از نبود جریان های بزرگ در آن اطمینان حاصل شود. ماده ۱۶۰ - برای اندازه گیری مقاومت الکتریکی الکترودهای زمین، نباید تمامی الکترودهای زمین یک سامانه، یک جا قطع شوند؛ مگر آنکه تاسیسات مربوطه از قبل به طور کامل بی برق شده باشد. ماده ۱۶۱ - دستگاه اندازه گیری مقاومت الکتریکی اتصال زمین باید دارای گواهی کالیبراسیون معتبر باشد. ماده ۱۶۲ - استفاده از روش آزمون دو نقطه ای مانند روش کلمپی [پاورقی ۷۶] برای زمین های با مقاومت پایین، ممنوع است. پاورقی ۷۶ - برای اطلاعات بیشتر در خصوص روش کلمپی به پیوست ت بخش ت - ۵ مراجعه شود. ماده ۱۶۳ - استفاده از روش کلمپی اندازه گیری مقاومت اتصال زمین تنها زمانی مجاز است که یک مسیر حلقه بسته برای عبور جریان آزمون وجود داشته باشد و مقاومت این حلقه در مقایسه با مقاومت سامانه قابل صرف نظر باشد. ماده ۱۶۴ - گزارش اندازه گیری مقاومت الکتریکی و بررسی سامانه اتصال زمین باید شامل موارد ذیل باشد: ۱ - مشخصات شخص دارای صلاحیت؛ ۲ - مشخصات کارگاه؛ ۳ - تاریخ اندازه گیری؛ ۴ - شرایط محیطی (خاک و هوا)؛ ۵ - مشخصات دستگاه اندازه گیری و مدارک کالیبراسیون آن؛ ۶ - مشخصات سامانه تغذیه کارگاه شامل ولتاژ و جریان و مانند اینها؛ ۷ - نوع سامانه اتصال زمین؛ ۸ - مشخصات مکانی و نوع و آرایش الکترودها؛ ۹ - نتیجه اندازه گیری جریان و ولتاژ پیش از اندازه گیری مقاومت اتصال زمین؛ ۱۰ - راستای اندازه گیری؛ ۱۱ - نمودار نتایج اندازه گیری (بسته به روش اندازه گیری)؛ ۱۲ - نتیجه نهایی اندازه گیری. ماده ۱۶۵ - پس از اتمام اندازه گیری مقاومت الکتریکی الکترود زمین، باید از اتصال مجدد کامل هادی زمین اطمینان حاصل شود. ماده ۱۶۶ - در کارگاه های ساختمانی و سایر کارگاه هایی که در آن از تاسیسات الکتریکی موقت استفاده میشود، باید برنامه بازرسی دوره ای از سامانه اتصال به زمین تجهیزات تاسیسات الکتریکی موقت تدوین شود که نصب و نگهداری آنها برای همه مجموعه کابلها، پریزهایی که بخشی از سیم کشی دائمی ساختمان یا سازه نیستند و همه تجهیزاتی که به وسیله دوشاخه به برق وصل می شوند، توسط شخص دارای صلاحیت بررسی شود. ماده ۱۶۷ - در بررسی اتصال زمین تاسیسات موقت الکتریکی باید موارد زیر مورد آزمون قرار گیرند: ۱ - پیوستگی الکتریکی همه هادی های زمین تجهیزات؛ ۲ - اتصال صحیح تمام پریزها. ماده ۱۶۸ - آزمون های سامانه اتصال زمین تاسیسات الکتریکی موقت، پیش از اولین استفاده از آنها، پس از هرگونه آسیب به این تاسیسات، پس از بازگشت هر یک از تجهیزات از تعمیر و پیش از بهره برداری مجدد آن و به صورت دوره ای در فواصل زمانی کمتر از ۳ ماه باید انجام شود. فصل نهم - اتصال به زمین در مکان های قابل اشتعال و قابل انفجار ماده ۱۶۹ - مقدار مقاومت الکتریکی مجاز برای سامانه اتصال به زمین در مکان های قابل اشتعال، باید در رابطه زیر صدق کند: فرمول C: مقدار ظرفیت خازن تا زمین EMIE: حداقل انرژی جرقه زنی محیط I: شدت جریان الکتریکی ماده ۱۷۰ - در مواردی که سامانه اتصال زمین فقط به منظور جلوگیری از تجمع الکتریسیته ساکن مورد استفاده قرار میگیرد، به منظور تامین استحکام مکانیکی، حداقل سطح مقطع هادی های اتصال به زمین و هادی های همبندی برای نوع آلومینیومی ۲mm۴ و برای نوع مسی ۲mm۵ /۲ باید باشد و مقاومت الکتریکی سامانه اتصال به زمین، نباید ازM ۱ تجاوز کند. تبصره - در استانداردها، استفاده از هادی فولادی نیز مجاز شناخته شده است. با توجه به مقدار بسیار بالای مجاز برای مقاومت ارت، استفاده از هادی آهنی با سطح مقطع مناسب که از استحکام مکانیکی مناسب برخوردار باشد مجاز است. ماده ۱۷۱ - برای کاهش یا حذف خطر برق گرفتگی افراد در اثر تماس با دستگاه های الکتریکی (حتی در حالت خاموش) به علت تجمع بارهای الکتریکی ساکن، باید بدنه فلزی این تجهیزات همواره از اتصال زمین مناسب برخوردار باشند. ماده ۱۷۲ - برای سازه هایی که حاوی بخارات قابل اشتعال، گازهای قابل اشتعال یا مایعاتی که از آنها بخارات قابل اشتعال آزاد میشود، هستند باید الکترود زمین رینگ یا هادی حلقه زمین، تعبیه شود. ماده ۱۷۳ - مخازن فلزی نفت و گاز باید به یکی از روش های ذیل زمین شوند: ۱ - مخزن باید بدون اتصالات عایقی به سامانه لوله کشی فلزی زمین شده، متصل شود؛ ۲ - مخزن استوانه ای عمودی باید روی خاک یا بتن مستقر شده و قطر آن حداقل ۶ متر باشد و یا بر روی سنگ فرشی از جنس آسفالت قیری (بتمنس) مستقر شود و دارای قطر حداقل ۱۵ متر باشد؛ ۳ - مخزن حداقل توسط دو الکترود زمین، به زمین متصل باشد؛ به گونه ای که فاصله بین دو الکترود متمادی در محیط خارجی مخزن کمتر از ۳۰ متر باشد. تبصره - اتصال زمین مخزنی که بر روی کف پوشی از جنس غشای عایقی مستقر شده است، باید به روش بند «۳» این ماده برقرار شود. ماده ۱۷۴ - درسازه های زیرزمینی حاوی مواد منفجره برای حفاظت در برابر آذرخش، باید LPS اضافی تعبیه شود. ماده ۱۷۵ - تنها آن دسته از مخازن ذخیره نفت و گاز که سازه فلزی آنها از تمام شرایط ذیل برخوردار باشد، نیاز به سامانه خارجی حفاظت در برابر آذرخش ندارند: ۱ - از نظر الکتریکی پیوسته باشد؛ ۲ - محکم مهر و موم شده باشند تا اجازه فرار مایعات، بخارات و گازها را ندهد؛ ۳ - ضخامت آن حداقل ۸ /۴ میلی متر باشد؛ به گونه ای که بتواند اصابت مستقیم آذرخش را تحمل کند. ماده ۱۷۶ - در مکان هایی که تعداد زیادی مخازن نفت و گاز در نزدیکی هم قرار گرفته اند و در بین آنها هیچ سازه و تاسیسات دیگری وجود ندارد، زمین کردن هر یک از مخازن تنها در یک نقطه کافی است. در چنین شرایطی، تمامی مخازن باید به همدیگر متصل (همبند) شوند. ماده ۱۷۷ - اگر بزرگ ترین بعد مخازن مواد سوختنی (قطر یا طول) مساوی یا کمتر از ۲۰ متر باشد، باید در یک نقطه به زمین وصل شوند و در غیر این صورت، باید در دونقطه به زمین متصل شوند. ماده ۱۷۸ - در مخازن ذخیره نفت و گاز با سقف شناور، بخش سقف شناور باید به طور موثر به بدنه اصلی مخزن همبند شود. این همبندی باید به صورت اتصالات موازی در فواصل ۵ /۱ متری در محیط مخزن انجام شود. ماده ۱۷۹ - در مخازن نفت و گاز، تمامی لوازم جانبی درپوش های متحرک (دریچه ها و منفذهای آدم رو و تجهیزات ایمنی فشار و سایر مدخل ها) بر روی سقف شناور خارجی باید با سقف شناور خارجی همبندی شوند. ماده ۱۸۰ - کفشک فلزی درزگیر دور سقف شناور مخزن نفت و گاز باید در هر دو قسمت کفشک، به یکی از دو روش ذیل به سقف شناور همبند شود: ۱ - به صورت ذاتی توسط طراحی و ساخت مناسب؛ ۲ - با استفاده از حداقل یک هادی حفاظت در برابر آذرخش کلاس I یا معادل آن. ماده ۱۸۱ - اگر در سقف مخازن نفت و گاز از درزگیر غیرفلزی استفاده شده است، باید شانت هایی با شرایط ذیل نصب شوند: ۱ - جنس شانت: فولاد ضدزنگ قابل انعطاف با سطح مقطع حداقل ۲mm ۲۰ یا سایر مواد هادی با سطح مقطع معادل و مقاوم در برابر خوردگی؛ ۲ - حداقل پهنای شانت: ۵۰ میلی متر؛ ۳ - حداکثر فاصله شانت ها بر روی محیط خارجی سقف شناور از یکدیگر: ۳ متر؛ ۴ - شانت کوتاهترین و مستقیم ترین مسیر ممکن بین بخش فلزی سقف تا بدنه مخزن را طی کند؛ ۵ - طول شانت مورد استفاده از کمترین مقدار ممکن برخوردار باشد؛ به گونه ای که فقط اجازه مونتاژ قطعات سقف شناور را بدهد، ضمن اینکه در تمام حرکات و تکان های افقی و عمودی سقف شناور، تماس آن با بدنه برقرار بماند؛ ۶ - نقطه تماس شانت با بدنه باید غوطه ور و حداقلm ۰۳ /۰ پایین تر از سطح مایع داخل مخزن باشد. ماده ۱۸۲ - در مخازنی که در سقف آنها از درزگیر غیرفلزی استفاده شده، شانت های نصب شده بر روی عرشه سقف شناور باید در هنگام بازسازی مخازن موجود با شانت های غوطه ور جایگزین شوند. ماده ۱۸۳ - اتصال ثابت همبندی سقف شناور مخزن نفت و گاز به بدنه، باید به وسیله اتصال الکتریکی مستقیم با استفاده از حداقل دو هادی بای پس با سطح مقطع حداقل معادل با اندازه هادی اصلی انجام شود. ماده ۱۸۴ - مقاومت الکتریکی سربه سر هادی بای پس مورد استفاده برای همبندی سقف شناور مخزن نفت و گاز به بدنه آن، به انضمام کلیه اتصالات آن، حداکثر باید۳ /۰ اهم باشد. ماده ۱۸۵ - هادی بای پس همبندکننده سقف شناور مخزن نفت و گاز به بدنه آن، باید کمترین طول ممکن را تا اندازه ای که اجازه جابه جایی سقف شناور را بدهد، داشته باشد. ماده ۱۸۶ - برای اتصال همبند سقف شناور مخزن نفت و گاز به بدنه آن، هادی های بای پس باید در فواصل مساوی حول محیط دایروی مخزن توزیع شوند و هر ۳۰ متر یک هادی در محیط خارجی مخزن نصب شود. ماده ۱۸۷ - اگر مخازن نفت و گاز با سقف شناور دارای نردبان متحرک چرخدار (پلکان غلطان) روی سقف مخزن باشند، دو طرف نردبان باید توسط یک هادی انعطاف پذیر با حداقل سطح مقطع ۳۵ میلی مترمربع و ضخامت حداقل ۳ میلی متر به بدنه و سطح مخزن در دو نقطه یکی بین نردبان و قسمت بالایی بدنه مخزن و یکی بین نردبان و سقف شناور مخزن همبند شوند. تبصره - اگر نردبان چرخدار (پلکان غلطان) به سقف شناور متصل نشده باشد، از حداقل دو هادی همبندی انعطاف پذیر با ابعاد یاد شده در این ماده، بین بدنه مخزن و سقف شناور باید استفاده شود. ماده ۱۸۸ - اگر یک پلکان غلطان روی سقف شناور مخزن نفت و گاز قرار دارد، یکی از هادی های بای پس اتصال همبند سقف به بدنه باید در طول پلکان نصب شده و به آن همبند شود. ماده ۱۸۹ - هرگونه قطعه هادی در بخش درزگیر سقف مخزن نفت و گاز که به طور کامل در مایع داخل مخزن غوطه ور نیست، و هرگونه گیج یا ستون راهنما یا قطعه ای که از روی سقف شناور به داخل مخزن نفوذ می کند، باید از نظر الکتریکی از بدنه مخزن عایق باشد. میزان قدرت عایقی باید حداقلKV ۱ باشد. ماده ۱۹۰ - الکترودهای ساخته شده از موادی که نسبت به سازه تحت حفاظت کاتدیک هستند، باید توسط ادوات جداساز DC به یکدیگر متصل شوند؛ مگر آنکه مقرر شود هر دوی آن ها هم سازه تحت حفاظت و هم الکترودها به صورت یک مجموعه واحد مورد حفاظت کاتدیک قرار گیرند. ماده ۱۹۱ - اتصال مستقیم الکترودهای ساخته شده از موادی که نسبت به سازه تحت حفاظت آندیک هستند، به سازه مجاز است. ماده ۱۹۲ - اگر امکان استفاده از یک شبکه الکترود زمین واحد برای بخش کنترل مرکزی و منطقه مستعد انفجار وجود نداشته باشد و سامانه زمین این دو بخش از هم ایزوله باشند، مدار الکترونیکی مابین این دو بخش نیز باید به صورت گالوانیکی از یکدیگر ایزوله شوند. ماده ۱۹۳ - اگر در مناطق مستعد انفجار از سامانه اتصال زمین TN استفاده میشود، باید از نوع S - TN باشد و در هیچ نقطه ای در داخل منطقه، سیم نول و هادی حفاظتی به هم متصل نشوند. تبصره - در شرایط موضوع این ماده، در هر نقطه ای که سامانه C - TN به سامانه S - TN تبدیل میشود، آن نقطه باید همزمان به سامانه همبندی مناطق مستعد انفجار نیز متصل شود. ماده ۱۹۴ - اگر در منطقه مستعد انفجار، از کابل های دارای شیلد استفاده میشود، شیلد هر یک از کابل ها باید فقط در یک نقطه خارج از منطقه مستعد انفجار به زمین وصل شود. ماده ۱۹۵ - در مکان های پرخطر، لوله های فلزی روی زمین که در بیرون واحدهای فرایند قرار دارند، حداقل هر۳۰ متر یک بار باید به وسیله الکترود میله ای یا سطحی یک اتصال به زمین داشته باشند. ماده ۱۹۶ - در مکان های پرخطر نظیر جایگاه های سوخت، بدنه مخازن و بخش های فلزی ساختمان و سیلندرهای استوانه ای و تاسیسات و تجهیزات فلزی بیرونی و لوله های فلزی باید به هادی زمین متصل شود. ماده ۱۹۷ - در مکان های پرخطر پالایشگاه ها و انبارهای مواد سوختی که تعدادی مخزن مواد منفجره دارند، همه مخازن باید به منظور هم پتانسیل سازی به یکدیگر متصل (همبندی) شوند. ماده ۱۹۸ - در سازه های دارای نواحی صفر (همیشه پرخطر) و ۱ (گاهی پرخطر)، جرقه گیرها (ISG) و بخش های عایقی باید به بیرون از نواحی خطرناک منتقل شوند. ماده ۱۹۹ - مخازن فلزی بسته که نواحی درون آن ها به صورت ناحیه صفر (همیشه پرخطر) تعریف می شوند، باید از ضخامت دیواره مناسب طبق جدول پ - پ - ۶ پیوست پ برخوردار باشند تا اطمینان حاصل شود افزایش دمای سطح داخلی در نقطه برخورد آذرخش منجر به خطر نمی شود؛ در غیر این صورت، نصب ابزارهای پایانه هوایی الزامی است. ماده ۲۰۰ - در مکان های کلاس یک برای همبندی نباید به اتصالات فلزی بین لوله ها به سنده شود و لازم است دو طرف اتصالات فلزی با سیم اتصال (جمپر) به یکدیگر همبند شوند. ماده ۲۰۱ - تجهیزات فلزی واقع در مکان های کلاس یک علاوه بر اتصال جداگانه به سامانه زمین باید به سایر سامانه های زمین که با اهداف الکتریکی یا حفاظتی وجود دارند، همبندی شوند. ماده ۲۰۲ - در مکان های کلاس یک ناحیه دو (به ندرت پرخطر)، قسمت های مختلف محفظه های موتورها و ژنراتورهای بزرگ باید با یکدیگر همبند شوند و محفظه (بدنه) به زمین وصل شود. ماده ۲۰۳ - در مکان های پرخطر کلیه سیم های رابط سیار باید دارای پریزهای ارت دار باشند. ماده ۲۰۴ - در تجهیزات متحرک مستقر در مکان کلاس دو (صرفاً در صورت وجود الیاف قابل جرقه زدن یا ذرات معلق قابل انفجار) نظیر جرثقیل های متحرک و بالابرها [پاورقی ۷۸] برای جابه جایی مواد، تمیزکننده های متحرک برای ماشین آلات نساجی و تجهیزات مشابه، موارد ذیل با